لطفا منتظر باشید ...
1ـ 1 ـ حضور (سبك وقوع)در شعر عاشورايى امروز
بـخـشـى از غـزل عـاشورايى دو دهه اخير، به نحو بارزى در (بيان عينى) و (لحن حسّى)خود، مديون سبك وقوع است .حضور اين شيوه بيانى در غزل عاشورايى معاصر به برقرارى ارتباط صميمى تر با مـخـاطـبـان جوان و
نوجوان ، كمك كرده است . براى آشنايى با اين سبك شعرى ، آگاهى از پيشينه و ويژگى هايى كه دارد، ضرورى
است .
پيشينه سبك وقوع :
حـضـور سـبـك وقوع در دهه هاى اوّل و دوّم سده دهم هجرى در تاريخ ادبيات فارسى ، به ثـبـت رسـيـده و در نـيـمـه دوم هـمـيـن سـده ، دوره شـكـوفـايـى خـود را آغـاز كـرده و تـا دهه اوّل سده يازدهم
هجرى ، به حيات خود رسماً ادامه داده است . حضور يكصد ساله اين سبك در عرصه غزل فارسى ، به تدريج به
زوال (شعر دوره تيمورى)انجاميد و با جان تازه اى كـه در كـالبـد غـزل دمـيـد، آثـار مـمـتـاز و
مـتـمـايـزى را بـه گـنـجـيـنـه غزل فارسى ارزانى داشت .ايـن سـبـك نـيز همانند ديگر سبك هاى ادبى پس از استحاله تدريجى و فاصله گرفتن از مقتضيات ذاتى خود،
به صورت سبك واسوخت درآمد كه عمرى به كوتاهى عمربانى خود ـ وحشى ـ بافقى داشت . در ادامه اين بحث از
سبك واسوخت و ويژگى آن خواهيم گفت .بـا شـروع دوره زوال سـبـك وقـوع و سـبـك واسـوخـت ، سـبـك ديـگـرى در غـزل فـارسـى بـه تـدريـج
متداول شد كه در آغاز به سبك اصفهانى و در اين اواخر به سـبـك هـنـدى اشـتـهار يافت چرا كه صائب
تبريزى كه از پيشتازان اين سبك به شمار مى رفت در اصفهان اقامت داشت و با مهاجرت او و ديگر غزلسرايان
هم شيوه او به هند، مرحله تـكامل اين سبك شعرى آغاز شد و به اوج خود رسيد، با اين همه به اعتبار
خاستگاه اصلى اين سبك ( اصفهان)اطلاق سبك اصفهانى به آن ، منطقى تر به نظر مى رسد.بنابر آن چه گذشت ، در قدمت زمانى سبك وقوع و سبك واسوخت بر سبك اصفهانى نبايد تـرديد كرد و اين سبك
را بايد از نظر زمانى ، برزخ ميان (شعر دوره تيمورى)و (سبك اصفهانى)دانست .
بانيان سبك وقوع :
صـادقـى كـتـابـدار، شـيـوع روش وقـوع را بـه مـيـرزا شـرفـجـهـان قـزويـنـى نـسبت مى دهـد(262) و تـقـىّالدّيـن اوحـدى نـيـز ايـن سـبـك را در غـزل ، آفـريـده او مـى دانـد(263)، و آزاد بـلگـرامـى و
شبلى نعمانى هم ، همين غزلسراى قزوينى را طرّاح واقعى اين سبك مى شناسد.(264)
امين احمد رازى از لسانى شيرازى (متوفّى 941 ه . ق)به عنوان واضع زبان وقوع ياد مى كند(265) و برخى از
محقّقان براى بابا شهيدى قمى (متوفّى 935 ه . ق)در اين شيوه حقّ تقدّم قايل شده و لسانى شيرازى را با
همه قدرت و تواناييش ، در مرحله ابـتـدايـى اين سبك قرار مى دهند و ميرزا شرفجهان قزوينى (متوفّى 968
ه . ق)را فرد اجلاى وقوعيّون مى شناسند.(266)
در اقبال غزلسرايان مطرح سده دهم هجرى از سبك وقوع همين بس كه دو تن از شاعران اين عـصـر، تخلّص
وقوعى را براى خود برگزيده اند: ميرمحمّد شريف (وقوعى)نيشابورى (متوفّى 999 ه . ق) (267) و محمّد شريف
(وقوعى)تبريزى (متوفّى 1018 ه. ق) (268).
ويژگى هاى سبك وقوع :
از ويژگى هاى بارز اين سبك ، به كارگيرى زبان ساده ، صريح و عريان واستفاده از بـيـانـى صـمـيـمـى و دوسـت داشتنى در توصيف حالات عاشقانه است كه به صورت كاملاً واقـعـى ـ و نـه در عـالم خيال ـ مجال
بروز و ظهور پيدا مى كند، و به تصوير كشيدن اين جـاذبـه هـاى شـديـد عـاطـفـى و اُنـسـى بـه شـكـل
واقـعـى و طـبـيـعـى و در عـيـن حال هنرمندانه ، از رسالت هاى پيروان اين سبك به شمار مى رود.طـبـيـعت سبك وقوع ، حضور الزامى آرايه هاى لفظى و معنوى و اغراقات شاعرانه و بيان مـتـكـلّفـانـه
را بـه هيچ روى برنمى تابد و در تبيين حالات واقعى عاشقانه ، از زبانى سـاده و عريان و بيانى صميمى به
عنوان ابزارى مطمئن سود مى جويد و (جزيى گويى) و (مضمون پويى)از خصيصه هاى ذاتى اين سبك به شمار مى رود.
