شرح مبسوط منظومه نسخه متنی

اینجــــا یک کتابخانه دیجیتالی است

با بیش از 100000 منبع الکترونیکی رایگان به زبان فارسی ، عربی و انگلیسی

شرح مبسوط منظومه - نسخه متنی

مرتضی مطهری

| نمايش فراداده ، افزودن یک نقد و بررسی
افزودن به کتابخانه شخصی
ارسال به دوستان
جستجو در متن کتاب
بیشتر
تنظیمات قلم

فونت

اندازه قلم

+ - پیش فرض

حالت نمایش

روز نیمروز شب
جستجو در لغت نامه
بیشتر
توضیحات
افزودن یادداشت جدید

نسبت به يكديگر هيچ گونه تقدم و تأخر ذاتى اى موجود نيست . در فصل بعد هم خواهيم گفت كه تقدم و تأخر
ميان مراتب مكان يك امر نسبى و قراردادى است . مثلا در آنجا كه عده اى از مأمورين به يك امام جماعت
اقتدا مى كنند
اگر مثلا ده تا صف تشكيل شده باشد و امام جماعت را به عنوان مقياس در نظر بگيرند مى
گويند صف جلو و صف عقب يا صف اول و صف دوم و ... و صف آخر
يعنى نسبت به امام جماعت اين يكى تقدم دارد و
آن يكى تأخر . اگر نه
همان ده صف را كه در اينجا تشكيل شده است نسبت به يك شيئى كه در پشت سرشان واقع
است در نظر بگيريد و آن شى ء را مقياس قرار دهيد آن صف آخر مى شود : (( صف اول ))
صف ما قبل آخر مى شود : ((
صف دوم )) و آن صف اول مى شود : (( صف آخر )) . پس اين يك امر نسبى است .
تقدم و تأخر ميان اجزاء زمان يك امر ذاتى و حقيقى است
ولى تقدم و تأخر ميان اجزاء و مراتب زمان يك نوع تقدم و تأخر ذاتى
--------------------
178
است . يعنى اينكه ديروز قبل از امروز است و امروز قبل از فردا است اين يك امر قراردادى نيست . نمى شود
بگوئيم ما به حسب يك اعتبار و يك قرارداد اين چنين كرده ايم كه ديروز قبل از امروز است و امروز قبل از
فردا است
حالا ممكن است عكس اين مطلب را فرض بكنيم كه امروز بشود قبل از ديروز و فردا بشود قبل از
امروز . اين قابل فرض نيست .
ريشه و راز اختلاف ميان زمان و مكان
ريشه قضيه اين است كه رابطه اجزاء زمان با يكديگر رابطه قوه و فعل است
يعنى يك مرتبه قوه مرتبه ديگر
است و مرتبه ديگر فعليت او است
برخلاف اجزاء مكان كه هيچ كدام قوه نسبت به ديگرى نيست و هيچ كدام
فعليت نسبت به ديگرى نيست . يعنى اين امتداد مكانى همه از يك فعليت انتزاع مى شود نه اينكه يك جزء از
مكان قوه است براى جزء ديگر و يك جزء از آن فعليت است براى جزء ديگر .
وقتى كه رابطه رابطه قوه و فعليت باشد آن وقت هر چه جلو برويم فعليتى است كه قبل از او قوه او است و آن
قبلى فعليتى است كه باز قبلش قوه او است و آن فعليتى است كه قبلش قوه او است و ما نمى توانيم به فعليتى
برسيم كه اين فعليت مسبوق به قوه قبلى نباشد
كما اينكه امكان ندارد ما در آينده به فعليتى برسيم كه
آن فعليت امكان و قوه براى مرتبه بعدى نباشد
چون رابطه اجزاء زمان با يكديگر رابطه قوه و فعليت است .
يعنى ريشه اين اختلاف ( كه البته همه بيان را در اينجا ذكر نكرديم و فقط به ريشه اختلاف به نحو اجمال
اشاره نموديم ) اين است كه اجزاء زمان به خلاف اجزاء مكان رابطه شان با يكديگر رابطه قوه و فعليت است .
پس بنابراين مقايسه كردن اجزاء زمان به اجزاء مكان يك مقايسه
--------------------
179
غلط است ( 1 ) .
1 - ( غ ) : اين جواب را آيا قدما هم مى توانستند بدهند ؟
استاد : اصلا قدما اين جواب را داده اند . يعنى از حرفهاى قدما
از گوشه و كنار بحث هاى آنها اين مطلب

/ 1039