شرح مبسوط منظومه نسخه متنی

اینجــــا یک کتابخانه دیجیتالی است

با بیش از 100000 منبع الکترونیکی رایگان به زبان فارسی ، عربی و انگلیسی

شرح مبسوط منظومه - نسخه متنی

مرتضی مطهری

| نمايش فراداده ، افزودن یک نقد و بررسی
افزودن به کتابخانه شخصی
ارسال به دوستان
جستجو در متن کتاب
بیشتر
تنظیمات قلم

فونت

اندازه قلم

+ - پیش فرض

حالت نمایش

روز نیمروز شب
جستجو در لغت نامه
بیشتر
افزودن یادداشت
افزودن یادداشت جدید

هست و در يك امر با يكديگر اختلاف دارند و آن اينكه در هر قسمتى از اين اقسام ملاك تقدم و تأخر يك چيز
است غير آن چيزى كه در قسم ديگر است . پس در حقيقت در وهله اول دو مسأله را بايد در اينجا روشن كنيم :
1 - يكى اينكه اصلا خود اين تقدم و تأخر را بفهميم و ببينيم كه اصلا خود اين تقدم و تأخر به چه معنى است
. يعنى اين معنا را بشكافيم و تحليل كنيم
اينكه ما مى گوئيم ذهن ما تقدم و تأخر را درك مى كند اين ذهن
ما چه معنائى را درك مى كند كه آن را تقدم و تأخر مى نامد ؟ هر ذهنى اين مطلب را درك مى كند اما شكافتن
و تحليل كردن آنچه كه ذهن درك مى كند كار ساده اى نيست .
2 - ديگر اينكه اين اقسام مختلف تقدم و تأخر از كجا پيدا مى شود . پس لابد با اينكه همه اقسام در آن معنا
كه اسمش تقدم و تأخر است شريك هستند در يك جنبه اى با يكديگر اختلاف دارند و آن همان ملاك تقدم و تأخر
است كه در هر يك غير از ديگرى است .
ما اول همان اقسام را بطور ساده يعنى بدون اينكه مفهوم آنها را بشكافيم
1 - البته (( همه فلاسفه )) كه مى گوئيم اين چنين نيست كه همه فلاسفه در اين جهت وحدت نظر داشته باشند .
بلكه برخى از آنها هستند كه بعضى از اينها را حقيقت مى دانند و بعضى از اينها را ممكن است تحويل به
بعض ديگر بكنند يا آنها را نوعى مجاز و نوعى تشبيه بدانند .
--------------------
194
بيان مى كنيم
بعد مفهوم آنها را مى شكافيم و تحليل مى كنيم و سپس به دنبال ملاك تقدم و تأخر مى گرديم
تا ببينيم ملاكها در اينجا چيست .
مرحوم حاجى در اينجا هشت مورد براى تقدم و تأخر ذكر مى كند كه همه اين هشت مورد را همه فلاسفه نگفته
اند . يعنى امثال بوعلى چهار مورد يا پنج مورد از اينها را ذكر كرده اند ولى بعد متأخرين موارد ديگرى
را هم بر آن چند مورد اضافه كرده اند مثل موردى كه ميرداماد اضافه كرده است و مواردى كه ملاصدرا
اضافه كرده است و بلكه او دو مورد را اضافه كرده است .
اقسام هشتگانه سبق
1 - سبق زمانى
اولين قسمى كه ذكر مى كنند تقدم و تأخر زمانى است
كه البته يك امر نسبتا واضحى هم هست . ميان اجزاء
زمان تقدم و تأخر هست و ميان اشياء زمانى هم به تبع زمان تقدم و تأخر هست . حالا اينكه رابطه اشياء
زمانى با خود زمان چه رابطه اى است و آيا زمان صرفا مثل يك ظرفى است جدا از اشياء يا نه
و اينكه ظرفيت
زمان چگونه ظرفيتى است
اينها فعلا به اين بحث ما ارتباطى ندارد
يعنى بحث ما متوقف بر اين جهت نيست .
ما اين قدر مى دانيم كه اجزاء زمان نسبت به يكديگر تقدم و تأخر دارند از آن جهت كه زمان هستند نه از
جهت ديگر
و اشياء زمانى از آن جهت نسبت به يكديگر تقدم و تأخر دارند كه تعلق به زمان دارند .
ديروز بر امروز تقدم دارد . ديروز چون زمان است و ديروز است بر امروز كه امروز هم چون زمان است و امروز
است تقدم دارد . يعنى اين دو جزء از زمان به اعتبار همان نفس زمان بودنشان نسبت به يكديگر تقدم و تأخر
دارند نه به اعتبار امرى ماوراء زمان .
اما درس ديروز بر درس امروز مقدم است . چرا درس ديروز بر درس امروز مقدم است ؟ چون درس ديروز در ديروز
واقع شده است و درس امروز در امروز
--------------------

/ 1039