شرح مبسوط منظومه نسخه متنی

اینجــــا یک کتابخانه دیجیتالی است

با بیش از 100000 منبع الکترونیکی رایگان به زبان فارسی ، عربی و انگلیسی

شرح مبسوط منظومه - نسخه متنی

مرتضی مطهری

| نمايش فراداده ، افزودن یک نقد و بررسی
افزودن به کتابخانه شخصی
ارسال به دوستان
جستجو در متن کتاب
بیشتر
تنظیمات قلم

فونت

اندازه قلم

+ - پیش فرض

حالت نمایش

روز نیمروز شب
جستجو در لغت نامه
بیشتر
افزودن یادداشت
افزودن یادداشت جدید

همين وجوب . قهرا اين هم بايد برگردد به همان حرفى كه قبلا گفتيم
يعنى چون ما به الاشتراك هر دو وجوب
است ما به الامتياز هر دو هم بايد وجوب باشد كه چون فعلا فقط در صدد ذكر اقسام تقدم و تأخر هستيم
تشريح و توضيح بيشتر
] 1 ] - رجوع كنيد به مباحث (( وجوب و امكان )) كه در جلد سوم از اين مجموعه آمده است .
--------------------
204
اين مطلب را به بعد موكول مى كنيم .
6 - سبق بالتجوهر
يك نوع تقدم ديگر وجود دارد كه آن بيشتر با اصالت ماهيت سازگار است و با اصالت وجود فقط در عالم
اعتبار جور در مى آيد و آن تقدم بالتجوهر يا تقدم بالماهيه است . حالا ما فرض مى كنيم كه با اصالت وجود
كار نداريم و بر اساس اصالت ماهيت فكر مى كنيم .
اگر يك مركب و يك كل را در نظر بگيريم كه از چند جزء تشكيل شده باشد ميان اجزاء آن مركب و خود آن مركب
يك رابطه اى هست و آن رابطه اين است كه كل متوقف بر جزء است
جزء متوقف بر كل نيست . هر جا كه ما جزء و
كلى داشته باشيم كل متوقف بر جزء است ولى جزء متوقف بر كل نيست .
حال اگر آن ماهيتى كه مى خواهد وجود پيدا كند مركب باشد از دو جزء
مثلا مركب باشد از يك جنس و يك فصل (
كه بر اساس اين نظريه علت همان ذات ماهيت را افاضه مى كند و بعد وجود به عنوان يك امر اعتبارى از آن
انتزاع مى شود ) به اعتبار اينكه ماهيت در مرتبه ذات خودش مركب از دو جزء است و كل متوقف بر جزء است نه
جزء متوقف بر كل
لذا جزء مقدم بر كل است .
به عبارت ديگر : اگر همان مرتبه خود ذات ماهيت را در نظر بگيريم و مرتبه وجود را در نظر نگيريم
همانطور كه در مرحله وجود
وجود كل متوقف بر وجود جزء است در مرحله ذات هم
ذات كل متوقف بر ذات جزء
است نه اينكه ذات جزء متوقف بر ذات كل باشد ( چون ذات كل از ذات جزء فراهم شده است )
پس نوعى تقدم
بالتجوهر ميان اجزاء ماهيت و خود ماهيت وجود دارد . يعنى اجزاء ماهيت در جوهريت و در ماهيت بودن و ذات
بودن با يكديگر مشتركند ( چون
--------------------
205
جزء ماهيت هم ماهيت است ) ولى جزء در همان ماهيت بودن و ذات بودن بر كل تقدم دارد . اين را تقدم
بالتجوهر مى گويند ( 1 ) .
1 - ( غ ) : در مورد اين تقدم بالتجوهر كه فرموديد آيا ما نمى توانيم بگوئيم كه بايد اول ذات فرض بشود كه
تا جزء
جزء آن بشود
پس كل مقدم بر جزء است نه جزء مقدم بر كل ؟
استاد : نه . اگر ذات باشد بعد جزء را مى خواهيم داخل در ذات بكنيم آن گونه كه شيئى را وارد شى ء ديگر مى
كنيم ؟ ! نه . اگر جزء و كل واقعى باشد اصلا كل از اينها درست مى شود . يعنى (( كل )) همين ها است به علاوه
يك امر ديگرى كه يا اعتبارى است يا غير اعتبارى . مثل مركب هاى عينى است . اگر مثلا از تركيب دو گاز آب
به وجود آمده است آيا اين آب توقف بر اين دو گاز دارد يا اين دو گاز توقف بر آب دارند ؟ معلوم است كه آب

/ 1039