شرح مبسوط منظومه نسخه متنی

اینجــــا یک کتابخانه دیجیتالی است

با بیش از 100000 منبع الکترونیکی رایگان به زبان فارسی ، عربی و انگلیسی

شرح مبسوط منظومه - نسخه متنی

مرتضی مطهری

| نمايش فراداده ، افزودن یک نقد و بررسی
افزودن به کتابخانه شخصی
ارسال به دوستان
جستجو در متن کتاب
بیشتر
تنظیمات قلم

فونت

اندازه قلم

+ - پیش فرض

حالت نمایش

روز نیمروز شب
جستجو در لغت نامه
بیشتر
افزودن یادداشت
افزودن یادداشت جدید

يعنى تقدم و
تأخرى ميان اين دو ضرورت نبود . الف كه پيدا مى شد پشت سرش ب وج به عنوان دو معلول و دو لازم لاينفك (
مثل دو خاصيت ) از آن پيدا مى شدند . در اينجا اين دو تا معلول
يعنى ب وج
هر دو ضرورت دارند بدون
اينكه تقدم و تأخرى ميان اين ضرورت ها وجود داشته باشد .
ولى همين معلولها در رابطه شان با علت
تقدم و تأخر دارند . باز تقدم و تأخر از نوع تقدم و تأخر زمانى
نيست . نه اين است كه در زمان قبل علت ضرورت پيدا مى كند و در زمان بعد معلول ضرورت پيدا مى كند . امكان
ندارد كه ضرورتهاى اينها متوالى باشد . در همان آنى كه علت ضرورت پيدا مى كند در همان آن معلول ضرورت
پيدا مى كند
ولى در عين حال تقدم و تأخرى ميان اين دو ضرورت و اين دو وجوب هست .
آن وقت از اين جهت است كه مى گوئيم : (( وجب العله فوجب المعلول )) يا مى گوئيم : (( صار العله ضروريا فصار
المعلول ضروريا )) . يعنى انتساب علت به ضرورت و انتساب معلول به ضرورت را كه نسبت به يكديگر بسنجيم مى
بينيم هر دو در انتسابشان به ضرورت مشترك هستند
يعنى هر دو ضرورى هستند
اما هر چه از اين ضرورت
براى معلول هست براى علت هست ولى براى علت مرتبه اى از ضرورت هست كه براى معلول نيست
چون اين ضرورتش
را از او
--------------------
242
گرفته است ( 1 ) .
سبق زمانى
در ميان اقسام تقدم و تأخر آن كه حسابش از همه مشكل تر است همانى است كه تقدم و تأخر در آن از همه واضح
تر و بديهى تر هم هست
و آن مسأله زمان است
كه اصل وجود تقدم و تأخر در آنجا روشن تر از همه جا ولى
حساب كردن و تحليل كردن اينكه اين تقدم و تأخر چيست تا اندازه اى مشكل تر و دشوارتر است .
در زمان
تصور تقدم و تأخر از تصور تقدم و تأخر در همه اقسام ديگر آسان تر و روشن تر است . در تقدم و
تأخرهاى ديگر انسان بايد خيلى فيلسوف بشود تا مثلا بتواند براى علت ناقصه تقدم وجودى بر معلول قائل
بشود و براى علت تامه علاوه بر تقدم وجودى تقدم وجوبى قائل بشود . ولى در باب زمان تقدم و تأخر يك امرى
است واضح و روشن و براى هر كسى قابل درك است
گو اينكه محسوس
1 - ( ح ) : آيا ممكن نيست كسى بگويد اينها فى نفسه يك ضرورتند ؟
استاد : نه
نخير . دو وجود است
چطور مى تواند يك ضرورت باشد ؟ دو وجود است
اينها لازم و ملزوم
يكديگر هستند . بلى
اگر دو وجود نمى بود مانند اينكه يكى از آنها مفهوم انتزاعى محض مى بود البته در

/ 1039