شرح مبسوط منظومه نسخه متنی

اینجــــا یک کتابخانه دیجیتالی است

با بیش از 100000 منبع الکترونیکی رایگان به زبان فارسی ، عربی و انگلیسی

شرح مبسوط منظومه - نسخه متنی

مرتضی مطهری

| نمايش فراداده ، افزودن یک نقد و بررسی
افزودن به کتابخانه شخصی
ارسال به دوستان
جستجو در متن کتاب
بیشتر
تنظیمات قلم

فونت

اندازه قلم

+ - پیش فرض

حالت نمایش

روز نیمروز شب
جستجو در لغت نامه
بیشتر
افزودن یادداشت
افزودن یادداشت جدید

آنجا مى توانستيم بگوئيم چون يك وجود است يك ضرورت است . مانند اينكه : چهار تا وجود پيدا مى كند
جفت
بودن چهار تا هم وجود پيدا مى كند . ولى چون جفت بودن يك وجود مستقل از چهار تا ندارد در اينجا دو
ضرورت نيست كه بگوئيم اول وجود چهار تا ضرورت پيدا كرد . بعد وجود زوجيت ضرورت پيدا كرد . چون زوجيت
اصلا وجودى غير از وجود چهار تا ندارد
وجودش يك وجود انتزاعى است . اما آنجائى كه واقعا عليت و
معلوليت است يعنى دو وجود است كه يك وجود زائيده وجود ديگر و ناشى از وجود ديگر است قهرا دو ضرورت هم
هست .
--------------------
243
نيست ( و البته به طور قطع محسوس نيست ) ولى شبه محسوس است
يعنى از نظر وضوح و بداهت شبيه محسوسات است
.
اولا خود زمان محسوس نيست . زمان يك چيزى است كه از واضح ترين موجوداتى است كه انسانها به وجود آن
اذعان دارند . فقط يك عده فيلسوفان وجودش را انكار كرده اند . فيلسوفانى كه همين امر بسيار واضح را
وقتى با آن روبرو شده اند نتوانسته اند وجودش را درست تحليل بكنند آن را انكار كرده اند و گفته اند
اين يك امر ذهنى است
والا ما با چه حسى زمان را درك مى كنيم ؟ آيا زمان از قبيل مبصرات ( نظير رنگ و
شكل ) است كه محسوس به چشم باشد ؟ آيا از قبيل آواز است ؟ آيا از قبيل ملموسات ( نظير حرارت و برودت )
است ؟ معلوم است كه به هيچ يك از اين انحاء زمان درك نمى شود ولى اين قدر مى دانيم كه ما زمان را درك مى
كنيم . به درستى نمى دانيم كه زمان را با چه حسى درك مى كنيم
ولى زمان را درك مى كنيم ( 1 ) .
1 - ( غ ) : ما زمان را درك مى كنيم يا آثارش را ؟
استاد : آثارش چيست ؟
( غ ) : مثلا ما مى بينيم يك شى ء قبل است يك شى ء بعدش است ...
استاد : خوب مى دانم . اصلا خود قبليت و بعديت عين زمان است نه اينكه وجودى مستقل از زمان باشد . اصلا
يك حقيقتى در عالم وجود دارد كه قبليت و بعديت عين ذات او است و آن زمان است . نمى شود كه زمان يك چيزى
باشد و قبليت و بعديت چيز ديگرى باشد . اصلا شما خود قبليت و بعديت را چگونه درك مى كنيد ؟ بالاخره شما
قبليت و بعديت
يعنى تقدم و تأخر را درك مى كنيد . اما تقدم و تأخر يك امر محسوس نيست . شما آن ذات
متقدم و ذات متأخر را درك مى كنيد . اين شخص از در وارد مى شود او را مى بينيد
بعد شخص ديگر وارد مى
شود او را هم مى بينيد
اما آيا قبل بودن اين و بعد بودن آن را هم مى بينيد ؟ نه . ما خود ذات
--------------------
244
ثانيا تقدم و تأخر زمانى هم محسوس نيست
ولى هر كسى آن را درك مى كند . در ميان اشياء آن چيزى كه عجاله
آن را زمان مى ناميم مثلا ديروز و امروز آن را درك مى كنيم . ديروز و امروز را به صورت دو امتدادى كه به
يكديگر متصل هستند درك مى كنيم . و به علاوه يك رابطه اى ميان اين دو قائل هستيم كه مى گوئيم ديروز قبل
از امروز است و امروز بعد از ديروز است . آيا اين قبليت و بعديت يك امر قرار دادى اعتبارى است ؟
مسلم است كه اينچنين نيست . اصلا فرق بعد زمانى و مكانى در همين است . در بعد مكانى بعد هست ولى قبليت و

/ 1039