بیشترتوضیحاتافزودن یادداشت جدید
اولم يتفكروا فى انفسهم ؟ ما خلق الله السموات و الارض و ما بينهما الا بالحق و اجل مسمى : آيا در خويشتن ( يا با خويشتن ) نمى انديشند ؟ خدا آسمانها و زمين را جز بر نظام و روال حق و با سرآمدى مشخص نيافريده است ( الروم 8 ) با اين بينش جهان پويا كاروانى است كه همه ى راهروان آن همانند حلقه هاى زنجير بهم متصل اند و همچون اجزاء ريز و درشت يك دستگاه براى هم و در جهت واحد در كار و تلاش اند هر چيز با ملاحظه ى موضعش در كل اين ارگانيسم است كه معنى واقعى خود را ميدهد و وظيفه اش روشن ميشود پس همه در اين سير تكامل پوى كمك كار و تكميل كننده ى ديگرانند و هر يك ابزار لازمى است در اين مجموعه هر گونه توقف و تباهى و ركود و انحراف در هر يك از اين اجزاء موجب كندى و ناهنجارى و انحراف جهت همه ى دستگاه است و بدينگونه پيوندى معنوى و عميق همه ى اين ذرات را به يكديگر متصل ميسازد به معناى هدفدارى آفرينش و حساب شدگى و انضباط محاسبه شده ى جهان و وجود معنا و روح در فرد فرد اجزاء آن نيز هست : چون داراى آفريننده و پديد آورنده ئى حكيم است پس ناگزير در اصل وجود آن نيز همانطور كه در بسيارى از اجزاء آن محسوس و مشهود است حكمتى است و براى آن غايت و جهت و هدفى و ما خلقنا السماء و الارض و ما بينهما لاعبين آسمان و زمين و هر آنچه را ميانه ى آن دو است به بازيچه و بى هدف نيافريديم ( انبياء 16 ) مجموعه جهان با اين ديد ديگر يك سرگردان هرزه پوى نيست