در روايات فراوانى از طيبه به عنوان محل زندگى حضرت مهدىعليه السلام در طول غيبت، سخن به ميان آمده است و همان گون كه ذكر خواهد شد مقصود از آن «مدينةالنبىصلى الله عليه وآله» است.
«مدينه» را طيبَة و طابه نامند؛ چرا كه مدينه پيش از آن «يثرب» خوانده مىشد. يثرب از ريشه ثرب به معناى فساد است؛ پس پيامبرصلى الله عليه وآله از بردن نام يثرب نهى فرمود و آن را طابه و طيبه ناميد كه به معناى طيّب و پاكيزه است. گفته شده: طيبه از طيِّب و طاهر است؛ به جهت خلوص آن و تطهير آن از شرك.(651)
ابوبصير از امام صادقعليه السلام روايت كرده است: «لابُدَّ لِصاحِبِ هَذا الاَمرِ مِنْ غَيْبَةٍ وَلابُدَّ لَهُ فِي غَيبَتِهِ مِنْ عُزْلَةٍ ونِعْمَ المَنْزِلُ طَيْبَةُ وَما بِثَلاثينَ مِنْ وَحْشَةٍ»(652)؛ «صاحب اين امر از غيبتى ناگزير است و در غيبت خود ناچار از گوشهگيرى و كناره جويى از ديگران است و طيبه (مدينه) خوش منزلى است و با وجود سى تن (يا به همراهى سى نفر) در آنجا وحشت و ترسى نيست».
همچنين ابوهاشم جعفرى مىگويد:
«به امام حسن عسكرىعليه السلام عرض كردم: بزرگوارى شما مانع آن است كه من از شما پرسش كنم. اجازه بفرماييد، سؤال كنم! حضرت فرمود: بپرس؛ گفتم: آقاى من! آيا براى شما فرزندى هست؟ فرمود: بله. گفتم: اگر اتفاق ناگوارى براى شما رخ داد در كجا او را جستوجو كنم؟ فرمود: در مدينه».(653)
يكى از اصطلاحات بسيار رايج در فرهنگ مهدويّت واژه «ظهور» است. اين كلمه از نظر لغت به معناى آشكار شدن چيز پنهان است.(654)
نكته مهم در ظهور مسبوق بودن آن به غيبت است. اما در اصطلاح مهدويّت مقصود، ظاهر شدن حضرت مهدىعليه السلام پس از پنهان زيستن طولانى، جهت قيام و بر پايى حكومت عدل جهانى است.
دوران ظهور را مىتوان به مراحل ذيل تقسيم كرد:
مرحله نخست ظهور و آشكار شدن كه تنها در اراده و علم الهى است.
مرحله بعد قيام و نهضت به امر الهى و خروج بر ستمگران و مبارزه با دشمنان است.
و مرحله پايانى، مرحله تثبيت و حكومت جهانى است.
1 . زراره مىگويد از امام باقرعليه السلام شنيدم كه فرمود: «همانا براى قائم غيبتى است قبل از ظهورش...».(655)
2 . امام صادقعليه السلام نيز درباره ظهور آن حضرت فرمود: «پس چون خداوند اراده فرمود امر او [حضرت مهدىعليه السلام ]را ظاهر سازد، به قلب او الهام نمايد، پس ظاهر مىشود و آن گاه به امر الهى قيام مىكند».(656)
گفتنى است كه مرحله قيام متأخر بر مرحله ظهور است؛ به اين بيان كه ابتدا ظهور حاصل مىشود و پس از آن با جمع شدن ياران حضرت و آماده شدن ديگر شرايط، آن حضرت قيام مىفرمايد.
1 . امام سجادعليه السلام فرمود: «اِذا قَامَ قائِمُنا اَذْهَبَ اللَّهُ عَزَّوَجَلَّ عَنْ شِيعَتِنا العاهَةَ وَ...»(657)؛ «در آن هنگام كه قائم ما قيام كند، خداوند ترس را از دل شيعيان ما بردارد و...».
2. امام صادقعليه السلام نيز فرمود: «قائم در حالى قيام خواهد كرد كه بيعت احدى بر گردن او نيست».(658)
آنچه گفته شد، بدين معنا نيست كه تمام رواياتى كه از كلمه قيام و مشتقات آن استفاده كرده، دقيقاً ناظر به مرحله قيام است؛ بلكه در مواردى قيام بر مرحله ظهور حضرت مهدىعليه السلام نيز تطبيق شده است. اما عمدتاً رواياتى كه قيام و مشتقات آن را در بر گرفته، سخن از مرحلهاى پس از آغاز ظهور دارد.
3 . از رسول گرامى اسلامصلى الله عليه وآله روايت شده است: «هرگز رستاخيز به پا نگردد، مگر اينكه قبل از آن قائم براى حق از خاندان ما قيام كند».(659)
4 . امام باقرعليه السلام فرمود: «اِذا قَامَ قائِمُنا وَضَعَ اللّهُ يَدَهُ عَلَى رُوُوسِ العِبادِ فَجَمَعَ بِهَا عُقُولَهُم وَ...»(660)؛ «هنگامى كه قائم ما قيام كند، خداوند دستش را بر سر بندگان گذاشته، انديشههاى ايشان جمع مىگردد».
شايد بتوان اختلاف روايات زمان ظهور را نيز با اين بيان رفع نمود؛ به اين بيان كه برخى روايات ناظر به زمان ظهور و برخى ديگر ناظر به زمان قيام باشد. ( وقت ظهور)
گفتنى است در پارهاى از روايات، از ظهور و قيام حضرت مهدىعليه السلام با عنوان «خروج» ياد شده است.
از امام صادقعليه السلام نقل شده است كه فرمود: «خروج قائم محتوم است».(661) ( اَشْراطُ السَّاعَة)
آن حضرت همچنين فرمود: «دنيا به پايان نرسد تا اينكه مردى از خاندان من خروج كند كه به حكومت آل داوود حكم نمايد...».(662)
نيز ] ظهور حضرت مهدىعليه السلام، حكومت جهانى مهدىعليه السلام.