«غيبت كبرى (غيبت تامه) با به پايان رسيدن غيبت صغرى در سال 329 ه . و رحلت چهارمين سفير امامعليه السلام آغاز شد و تا امروز نيز ادامه دارد و تا فرا رسيدن روز ظهور آن حضرت ادامه خواهد يافت.
از جمله ويژگىهاى اين غيبت عبارت است از:
1. مدت غيبت كبرى طولانى و پايان آن نامشخص است.
2. ارتباط كلى با امام زمانعليه السلام قطع است؛ به گونهاى كه ارتباط موجود در زمان غيبت صغرى در اين دوران وجود نخواهد داشت.
3. نيابت در اين دوران به صورت عام است. بر خلاف دوران غيبت صغرى كه ارتباط مردم با آن حضرت از طريق نواب خاصّ صورت مىگرفت، در اين دوران ديگر سفارت و نيابت خاصّ وجود ندارد و تنها مرجع مردم نايبان عام آن حضرت هستند كه با ملاكهايى كه در روايات ذكر شده، قابل تشخيص است. در اين دوران مجتهدان جامع شرايط به عنوان نايب عام، وظيفه اداره جامعه را بر عهده دارند.
4. حاكميت ظلم و جور در زمين فراگير مىشود.
5. امتحانات الهى شديدتر مىشود.
لغزشگاههاى اين نوع غيبت به مراتب از نوع كوتاه، بيشتر است و انسانهاى زيادى در اين دوره به گمراهى خواهند افتاد و امتحانات سختى را پشت سر خواهند گذاشت.
امام علىعليه السلام فرمود: «لِلقائِمِ مِنّا غَيْبَةٌ اَمَدُها طَويلٌ، كَاَنّى بِالشِّيعَةِ يَجُولُونَ جَوَلانَ النَّعَمِ في غَيبَتِهِ، يَطلُبُونَ المَرْعى فَلا يَجِدوُنَهُ، اَلا فَمَنْ ثَبَتَ مِنْهُمْ عَلى دِينِهِ وَلَمْ يَقْسُ قَلبُهُ لِطُولِ اَمَدِ غَيبَةِ اِمامِهِ فَهُوَ مَعى فى دَرَجَتى يَوْمَ القِيامَةِ...»؛(724) «قائم ما را غيبتى است كه زمانش طولانى خواهد بود. گويى شيعه را مىبينم كه در زمان غيبت او، به اين سو و آن سو مىروند. همانند گوسفندانى كه چوپان خويش را گم كرده باشند؛ به دنبال چراگاه مىروند و آن را نمىيابد. بدانيد هر كس كه در زمان غيبت او، بر دين خويش ثابت قدم بماند، و در طول مدت ناپيدايى قائم ما سنگدل نشده باشد، در بهشت با من و در درجه من خواهد بود».
نيز ] نيابت عام، ولايت فقيه، ملاقات با حضرت مهدىعليه السلام
كتاب ارزشمند «الغيبة» به وسيله ابوعبداللّه، محمد بن ابراهيم بن جعفر كاتب نعمانى، مشهور به ابن ابى زينب (از راويان بزرگ شيعه در اوايل قرن چهام هجرى) نگاشته شده است. موضوع كتاب، روايات غيبت امام زمانعليه السلام است كه از ائمه معصومينعليهم السلام وارد شده است. همچنين خصوصيات آن حضرت و عصر ظهور و ويژگيهاى آن دوران بيان شده است.
مؤلف محترم در آغاز كتاب، درباره انگيزه نگارش آن مىنويسد: من در جامعه مىديدم شيعيان و علاقهمندان به محمد و آل محمدصلى الله عليه وآله به گروههاى مختلفى تقسيم شده و نسبت به امام زمانعليه السلام و ولى امر و حجّت پروردگار، سرگردان گشتهاند.
پس از بررسى، دليل آن را غيبت آن حضرت يافتم، چنان كه رسول خدا و حضرت على و ائمه معصومينعليهم السلام نيز به آن اشاره كردهاند. لذا به يارى خداوند، بر آن شدم تا رواياتى كه مشايخ بزرگ روايى از امير مؤمنان و ائمه معصومينعليهم السلام درباره غيبت امام عصرعليه السلام روايت كردهاند، جمع آورى نمايم.
بسيارى از رواياتى كه هم اكنون در اختيار من است، علماى اهل تسنن نيز آنها را روايت كردهاند. البته روايات آنان در اين باره، بسيار گستردهتر از رواياتى است كه هم اكنون در اختيار من است».
مؤلف اين كتاب، در سال 342 ه، در اوايل غيبت كبرى، در شهر حلب، اين اثر ارزنده را به نگارش در آورده است.
اين كتاب به وسيله ابوالحسين محمد بن على شجاعى كاتب از آغاز تا پايان بر مؤلف آن، محمد بن ابراهيم قرائت شده و مؤلف نيز اجازه روايت آن را به وى داده است.
ديگر راويان نيز در نزد شجاعى قرائت مىكردند، پس فرزند او، حسين بن محمد شجاعى نسخه قرائت شده در نزد مؤلف و ديگر كتابهاى پدرش را در اختيار نجاشى (از مشايخ بزرگ) قرار داد و از اين طريق كتاب به دست ما رسيده است.
كتاب مزبور شامل 478 روايت در 26 باب است. از جمله موضوعات كتاب «الغيبة» مىتوان به موارد ذيل اشاره كرد:
وجوب حفظ اسرار آل محمدعليهم السلام، الهى بودن مسأله امامت، تعداد ائمهعليهم السلام، كسى كه به دروغ ادعاى امامت كند، روايات درباره غيبت امام زمانعليه السلام، درباره صبر و انتظار فرج، درباره امتحان، صفات امام منتظرعليه السلام، صفات لشكر آن حضرت و...
اين كتاب تاكنون دهها بار به زيور طبع آراسته شده و ترجمههاى متعددى از آن صورت گرفته است.