با مراجعه به روايات مربوط به حضرت مهدىعليه السلام، مىتوان با صراحت تمام گفت: هيچ لقبى به اندازه لقب «قائم» براى آن حضرت استعمال نشده است. گويا از آنجايى كه قيام حضرت مهدىعليه السلام، درخشانترين فصل حيات آن حضرت است؛ اتصاف به اين صفت و لقب همواره در كلام معصومينعليهم السلام مورد تصريح قرار گرفته است.
بنابراين مهمترين علت ناميدن آن حضرت به «قائم»، آن است كه وى در برابر اوضاع سياسى و انحرافات دينى و اجتماعى، بزرگترين قيام تاريخ انسانى را رهبرى خواهد كرد.(733)
البته مىتوان تمامى ائمهعليهم السلام را قائم دانست؛ اما ويژگىهاى قيام امام مهدىعليه السلام، آن حضرت را از ديگر امامانعليهم السلام ممتاز ساخته است.
درباره وجه قائم ناميدن حضرت مهدىعليه السلام به روايات زير نيز مىتوان اشاره كرد:
ابوحمزه ثمالى مىگويد: «از امام باقرعليه السلام سؤال كردم اى فرزند رسول خدا! آيا همه شما قائم [و به پا دارنده ]حق نيستيد؟ فرمود: بلى؛ عرض كردم: چرا حضرت مهدىعليه السلام را قائم ناميدهاند؟ فرمود: هنگامى كه جد من حضرت سيدالشهداء حسين بن علىعليه السلام شهيد شد، ملائكه به درگاه خداوند ضجه و ناله نمودند و نزد پروردگار شكايت كردند... [تا آنكه فرمود] پس خداى عزوجل امامان از فرزندان حسينعليه السلام را به آنان نشان داد و ملائكه از ديدن آنها خوشحال شدند. در آن هنگام ديدند كه يكى از ايشان در حال قيام است و نماز مىخواند. پس خداوند عزوجل فرمود: به وسيله اين قائم از آنان (قاتلان حسين) انتقام خواهم گرفت».(734)
از امام جوادعليه السلام پرسيده شد: چرا او را قائم نامند؟ فرمود: «لِاَنَّهُ يَقُومُ بَعْدَ مَوْتِ ذِكْرِهِ وَاِرْتِدادِ اَكْثَرِ القائِلينَ بِاِمامَتِهِ(735)؛ «چون پس از آن قيام كند كه از يادها رفته است و بيشتر معتقدان به امامتش برگشتهاند.».
اگرچه درپارهاىازموارد لقب «قائم» به تنهايى به كار رفته؛ ولى در بعضى از موارد، به كلماتى ديگر اضافه شده كه هر كدام گوياى معنايى خاصّ است.
برخى از معصومينعليهم السلام اصرار داشتهاند كه آن قيام كننده را، از فرزندان خود معرفىكنند تاكسانىكهاز غيرائمهعليهم السلام خود را قائم معرفى مىكنند، رسوا شوند.
پيامبر اكرمصلى الله عليه وآله فرمود: مَنْ اَنْكَرَ الْقَائِمَ مِنْ وُلْدي فِي زَمانِ غَيْبَتِهِ فَماتَ فَقَد ماتَ ميتَةً جاهِليَّةً»(736)؛ «كسى كه قائم از فرزندان مرا در زمان غيبتش انكار كند به مرگ جاهلى مرده است.»
امام صادقعليه السلام فرمود: «اَلقائِمُ مِنْ وُلدي يَعْمُرُ عُمْرَ خَليلِ الرَّحْمنِ...»(737)؛ «قائم از فرزندان من عمر مىكند، عمر خليل الرحمان را...».
اغلب در كلام رسول گرامى اسلامصلى الله عليه وآله آن گاه كه ائمهعليهم السلام را معرفى مىكند و سخن از حضرت مهدىعليه السلام به ميان مىآورد - از آن حضرت با بيان قيام كننده آنان (اهل بيتعليهم السلام) ياد مىفرمايد. آن حضرت خطاب به حسين بن علىعليه السلام فرمود: «تو آقا فرزند آقا هستى. تو امام فرزند امام، حجّت فرزند حجّت و پدر حجّتهاى نهگانه هستى كه نهمين آنان قائم ايشان است.(738)
گويا پيامبرصلى الله عليه وآله تنها قيام كننده فرزندان امام حسينعليه السلام را آخرين ايشان معرفى كرده و تنها قيام كننده راستين را از فرزندان امام حسينعليه السلام دانسته است.