«مضطر» در لغت به معناى كسى است كه بيمارى، فقر و يا سختىهاى روزگار او را ناگزير به تضرّع به درگاه خداوند نموده است.(881)
در برخى روايات از آن به عنوان يكى از القاب حضرت مهدىعليه السلام ياد شده است. در قرآن مجيد نيز مورد اشاره قرار گرفته است: «اَمَنْ يُجِيبُ المُضْطَرَّ اِذا دَعاهُ وَيَكْشِفُ السُوءَ...»؛(882) «يا كسى كه دعاى مضطر را اجابت مىكند و گرفتارى را بر طرف مىسازد، و شما را خلفاى زمين قرار مىدهد».
در برخى از روايات، اين آيه تفسير به حضرت مهدىعليه السلام و قيام ايشان شده است. امام صادقعليه السلام مىفرمايد: «اين آيه درمورد مهدى از آلمحمدصلى الله عليه وآله نازل شده است. بهخداسوگندمضطراوست؛ هنگامى كه در مقام ابراهيم دو ركعت نماز بهجا مىآورد و دست به درگاه خداوند متعال بر مىدارد؛ خداوند دعاى او را اجابت مىكند، ناراحتىها را بر طرف مىسازد و او را خليفه روى زمين قرار مىدهد».(883)
بدون شك منظور از اين تفسير - همانگونه كه نظاير آن را فراوان ديدهايم - منحصر ساختن مفهوم آيه به وجود مبارك حضرت مهدىعليه السلام نيست؛ بلكه آيه معناى گستردهاى دارد كه يكى از مصداقهاى روشن آن وجود حضرت مهدىعليه السلام است. در آن زمان كه همه جا را فساد گرفته، درها بسته مىشود، كارد به استخوان مىرسد، بشريت در بنبست سختى قرار مىگيرد و حالت اضطرار در كل عالم نمايان مىشود؛ در اين هنگام حضرت مهدىعليه السلام در مقدسترين نقطه روى زمين دست به دعا بر مىدارد و تقاضاى كشف سوء مىكند و خداوند اين دعا را سرآغاز انقلاب مقدس جهانى او قرار مىدهد و به مصداق «يَجْعلكم خلفاء الارض» او و يارانش را جانشينان روى زمين مىكند».(884)
كتاب معجم احاديث الامام المهدىعليه السلام از سوى هيئت علمى مؤسسه معارف اسلامى قم - كه مركب از عدهاى از افاضل و فرهيختگان است - با اشراف حجةالاسلام على كورانى و تحت رياست آيةاللّه سيد عباس مهرى جمعآورى شده و در سال 1412 ق در پنج جلد انتشار يافته است.
اين كتاب، تقريباً داراى دو هزار حديث در موضوعات مختلف و متنوع مربوط به امام زمانعليه السلام است. با نگاه به چهارصد منبع قديم و جديد، مطبوع و مخطوط و سنّى و شيعى گردآورى شده است. در مقدمه كوتاه كتاب شش مطلب يادآورى شده است:
1. ضرورت نگارش كتاب و توضيح آن
2. معرفى مجلدات كتاب
3. ضرورت استفاده از رايانه در علوم حديث
4. ميزان ارزش احاديث مهدويّت (كه در ميان آنها صحيح و ضعيف وجود دارد و اين كتاب در مقام قضاوت نيست، بلكه تنها در پى جمعآورى است)
5. بيان تفاوت بين نسخههاى كتب حديث و شكوه از دست بردن نااهلان در كتابهاى حديث
6. روش استفاده از اين معجم
در مقدمه كتاب آمده است هزار جلد كتاب را بر چهل تن از پژوهشگران توزيع كرديم تا آنچه مربوط به امام مهدىعليه السلام است، استخراج كنند و حدود چهل هزار فيش تهيه شد. سپس با تنظيم و تبويب فيشها نگارش كتاب آغاز گرديد.
نويسندگان محترم درباره هدف خود از تدوين كتاب گفتهاند: «ما مىخواهيم كتابى پديد آوريم كه هر بحث كننده در موضوع امام مهدىعليه السلام بىنياز از آن نبوده؛ ولى آن كتاب او را از هر كتاب ديگر بىنياز كند».
از امتيازات چشمگير كتاب اين است كه نشان مىدهد: شيعه و اهل سنّت هر دو بر ظهور حضرت مهدىعليه السلام در آخِرُالزّمان توافق دارند و اختلاف اين دو مذهب، در دو چيز است:
1. شيعه حضرت مهدىعليه السلام را فرزند امام حسن عسكرىعليه السلام و از نسل امام حسينعليه السلام مىدانند؛ ولى اهل سنّت حضرت مهدىعليه السلام را از نسل امام حسن مجتبىعليه السلام مىپندارند،
2. شيعه معتقد است: حضرت مهدىعليه السلام در سال 255 ق متولد شده و اكنون در حال غيبت به سر مىبرد؛ ولى اهل سنّت مىگويند: آن حضرت هنوز متولد نشده است.
مطالعه معجم احاديث الامام المهدىعليه السلام مستندات اهل سنّت را نشان داده و پاسخ آن و نقاط ضعف استدلال آنها را روشن كرده است.
اين كتاب روايات بسيارى در بيان اوصاف و نسب و شمايل حضرت مهدىعليه السلام نقل كرده كه ديگر جايى براى شبهات اهل سنّت باقى نمىگذارد.
از ديگر ويژگىهاى اين كتاب، گستردگى و تنوّع موضوعات آن است. علاوه بر احاديث ائمه دوازدهگانهعليهم السلام و احاديث لزوم شناخت امام زمانعليه السلام و...، روايات مقدمات و اَشْراطُ السَّاعَة، يأجوج و مأجوج، دابةالارض، رجعت و... نيز به صورت مفصل ذكر شده است. احاديث بيان كننده تاريخ آخِرُالزّمان و پيش از ظهور، شخصيت حضرت مهدىعليه السلام و شمايل آن حضرت، حركت و كيفيت ظهور و... از مهمترين موضوعات كتاب است.
شايد مهمترين امتياز اين كتاب تتبع زياد و استخراج هر حديث از مصادر مختلف و متنوع است.(885)