«انتظار» در فرهنگ متعالى اسلام - بويژه در مذهب گرانسنگ تشيّع - از جايگاه ويژهاى برخوردار است و در مباحث مهدويّت درخشندگى خاصى دارد.
مجموعه رواياتى كه سخن از انتظار گفتهاند، به دو دسته كلى تقسيم مىشود: دسته نخست رواياتى است كه به انتظار فرج و گشايش به صورت عام و كلى اشاره كرده است. اگرچه مصداق كامل و تام آن «فرج عمومى» در سطح جهان با ظهور حضرت مهدىعليه السلام نيز هست؛ ولى هر گشايشى را نيز شامل مىگردد.
دسته دوم، رواياتى است كه در خصوص فرج قائم آل محمدعليهم السلام و ظهور آخرين مصلح جهانى و موعود است.
يك . در دسته نخست با تعبيرهاى متفاوتى مواجه مىشويم:
- گاهى از آن به عنوان عبادت ياد شده است: رسول گرامى اسلامصلى الله عليه وآله فرمود: «اِنتِظارُ الفَرَجِ عِبَادَةٌ»(96).
- گاهى از آن به عنوان برترين عبادات ياد شده است: همان حضرت فرمود: «اَفضَلُ العِبادَةِ اِنتِظارُ الفَرَجِ».(97)
- گاهى پا از همه آنچه گفته شد، فراتر نهاده مىشود و از آن به عنوان برترين كارهاى امت پيامبر خاتمصلى الله عليه وآله ياد مىشود: «اَفْضَلُ اَعْمالِ اُمَّتِى اِنتظارُ الفَرَجِ مِنَ اللَّهِ عَزَّوَجَلَّ».(98)
- گاهى هم به آثار وضعى انتظار اشاره شده، خودِ انتظار فرج نوعى فرج و گشايش معرفى گشته است. در اين باره امام سجّادعليه السلام فرمود: «اِنتِظارُ الفَرَجِ مِنْ اَعظَمِ الفَرَجِ».(99)
- بالاخره رسول گرامى اسلامصلى الله عليه وآله آن را برترين جهاد امت اسلام دانسته است فرمود: «اَفْضَلُ جِهادِ اُمَّتي اِنْتِظارُ الفَرَجِ».(100)
دو . در دسته دوم نيز با مضامين فراوانى مواجه هستيم كه برخى از آنها از اين قرار است:
- امام صادقعليه السلام فرمود: «عَلَيْكُمْ بِالتَّسْليمِ وَالرَّدِّ اِلينا وَاِنْتظارِ اَمْرِنا وَامْرِكُمْ وَفَرَجِنا وَفَرَجِكُم»(101)؛ «بر شما باد به تسليم و رد امور به ما و انتظار امر ما و امر خودتان و فرج ما و فرج شما».
- امام باقرعليه السلام نيز - آن گاه كه دين مرضى خداوند را تعريف مىكند - پس از شمردن امورى مىفرمايد: «وَالتَّسْلِيمُ لِاَمْرِنا وَالوَرَعُ وَالتَّواضُعُ وَاِنتِظارُ قائِمِنا...».(102)
اين تعبيرات همگى حاكى از اين است كه انتظار فرج - چه به معناى عام آن و چه به معناى خاصّ - در فرهنگ دين مقدس اسلام جايگاه والايى دارد.