دائرة المعارف بزرگ اسلامی

مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی

جلد 1 -صفحه : 415/ 211
نمايش فراداده

آسوده شيرازي
جلد: 1
نويسنده:      
شماره مقاله:210



آسودة شيرازي، آقامحمدمهدي فرزند حاج‎حيدرعلي (1265-1320ق/1848-1920م)، شاعر و اديب ايراني. آسوده تخلّص شعري او بود که به همان شهرت يافت. وي در شيراز به دنيا آمد، (فرصت، 353). پدرش بازرگان بود اما خود او به حکم ذوق و گرايش فکري، به شاعري روي آورد و به تحصيل علوم ادبي و حکمت و رياضيات پرداخت و در فنون شاعري چون بديع و عروض و قافيه و نقد شعر مهارت يافت (همان، 353-354). معاصران او به خصوصيات اخلاقي و شوخ‎طبعي و حاضرجوابي او اشاره کرده‎اند (رکن‎زادة آدميت، 251). وي از اواسط عمر به عزلت گراييد و به مصاحبت اهل ذوق و عرفان روي آورد (فرصت، 353-354). و در عين حال از اوضاع و احوال روزگار خود بي‎خبر و نسبت به رويدادهاي جاري بي‎اعتنا نبود. هنگامي که سيدجمال‎الدين اسدآبادي به ايران آمده بود، وي در نامه‎اي به حاج‎سيّاح نوشت: «اين بزرگواري که شما به ايران آورده‎ايد، فتنة آخرالزمان و سبب انقراض جور و عدوان است» ]؟[ (سياح، 290). نيز وقتي ديگر حاج‎سياح را بيرون از شهر برده، محلي را که در آن چند تن را به جرم يا به تهمت دزدي زنده در ديوار گچ گرفته بودند، به او نشان داد و از بيدادگري حاکم وقت شکوه آغاز کرد (سياح، 17). وي در روز عاشوراي 1320ق/19 آوريل 1902م در 55 سالگي در شيراز درگذشت (رکن‎زادة آدميت 1/26؛ هدايت 1/16).
آسوده در تمام قالبهاي شعري اعم از قصيده، غزل، قطعه، رباعي، مثنوي و مسمّط طبع‎آزمايي کرده است. نمونة اشعار او را در تذکره‎ها و کتابهاي معاصر وي چون آثار عجم، فارسنامة ناصري، گلزار جاويدان و حديقه‎الشعراء مي‎توان ديد (ديوان بيگي). تنوّع در مضامين و موضوعات، و نيز ذوق عرفاني از خصوصيات شعر اوست و تعلق خاطرش به اميرالمؤمنين علي(ع) در اشعارش منعکس است. ديوان بيگي به تسلط او در گفتن ماده تاريخ اشاره دارد.
از ديوان او 2 نسخه تاکنون شناخته شده: يکي در کتابخانة دانشکدة ادبيات دانشگاه تهران از مجموعة اهدايي حکمت، به خط نستعليق خود آسوده که مجموعه‎اي از غزليات اوست (منزوي، 3/2208؛ آقابزرگ، 9 (1)/6) و ديگري در شيراز در مجموعة شخصي نوادة شاعر به خط تاجظالشعراء پسر آسوده که مجموعه‎اي از قطعات و رباعيات و مثنويهاي اوست (منزوي، 3/2208). نيز ابياتي از مثنوي عرفان‎الحکم وي در گلزار جاويدان و سخن‎سرايان فارس آمده است (هدايت، 17؛ رکن‎زادة آدميت، 261).

مآخذ: آقابزرگ، الذريعه، ديوان بيگي، احمد، حديقه‎الشعراء، به کوشش عبدالحسين نوايي، تهران، زرين، 1364ش، صص 32-37؛ رکن‎زادة آدميت، محمدحسين، دانشمندان و سخن‎سرايان فارس، تهران، خيام، 1337ش، 1/27؛ سياح، محمدعلي، خاطرات، به کوشش حميد سياح و سيف‎الله گلکار، تهران، سپهر، 1356ش؛ فرصت شيرازي، محمدنصير، آثار عجم، بمبئي، 1354ق؛ فسايي، حسن، فارسنامة ناصري، تهران، 1313ق؛ کتابخانة مرکزي، فهرست خطي، 5/277-278؛ منزوي، احمد، فهرست خطي؛ هدايت، محمود، گلزار، جاويدان، تهران، 1353ش.
بخش ادبيات