دائرة المعارف بزرگ اسلامی

مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی

جلد 1 -صفحه : 415/ 329
نمايش فراداده

آق مسجد (سيمفروپل)
جلد: 1
نويسنده: حسين قره چانلو     
شماره مقاله:329

آق مسجد (سيمفروپل )، ،شهر و مرکز اداري ايالت کريمه در جمهوري شوروي سوسياليستي اوکراين، بر کرانه رود سالگير در 64 کيلومتري شمال شرقي بندر سواستوپل 000‘249 نفر جمعيت (سرشماري 1390ق/1970م) و طول شرقي °44 و َ3 و عرض شمالي °44 و َ58 جمعيت آن ترکيبي از ترک و روس و تاتار است. آق مسجد (در تلفظ محلي «آق مچت») کلمه‎اي ترکي و به معني «مسجد سفيد» است. اين شهر گاهي به سبب سکونت وليعهد خانان تاتار «سلطان سرا» ناميده مي‎شد. شهر در دشت رسوبي واقع شده که رود سالگير آن را مشروب مي‎کند.
سابقه تاريخي: آق مسجد در سده 9ق/15م در محل دژ موسوم به کرمنچيک به دست خانهاي تاتار مسلمان کريمه ساخته شد. کاخ وليعهد آنان کالغاي در حومه شهر بود و مسجدي به نام منگيلي گيراي در آن وجود داشت. اهميت تاريخي آق مسجد بيشتر مرهون خرابه‎هاي شهر قديمي نئاپليس است که مرکز حکومت اسکيتها بوده است. قلعه قديمي آن (نئاپليس) توسط يکي از شاهان اسکيت به نام اسکيلوروس براي پيشگيري از تهاجمهاي احتمالي اقوام وحشي ساخته شد. آق مسجد را روسها در 1149ق/1736م پس از تصرف اتش زدند و شهر تازه سيمفروپل را در 1199ق/1784م پس از الحاق ناحيه کريمه به کشورشان، در مجاورت خرابه‎هاي آق مسجد، که مهاجرنشين تاتارها بود، بنا کردند. اما ترکهاي ساکن شهر از به کار بردن اين نام خودداري مي‎کردند. اندکي بعد شهر در ربيع‎الثاني 1336ق/ژوئيه 1918م به تصرف انقلابيون روسيه درآمد و از 1340 تا 1365ق/1921 تا 1945م پايتخت جمهوري سوسياليستي کريمه بود. در طي جنگ جهاني دوم مدت کوتاهي از 3 ذيقعده 1362ق/اول نوامبر 1943م تا 19 ربيع‎الثاني 1363ق/13 آوريل 1944م در اشغال نيروهاي آلمان نازي بود.
وضع کنوني: اين شهر پس از جنگ جهاني دوم احيا و صنايع آن بازسازي شد و گسترش يافت و شهر به يک مرکز عمده صنايع تبديل گرديد و با اتصال به شبکه راه آهن سراسري شوروي اهميت بازرگاني يافت (پيشتر نيز از 1291ق/1874م راه آهن سواستوپول از آن مي‎گذشت). سيمفروپل داراي رشته‎هاي مختلف صنعت در زمينه مواد غذايي و شيميايي و نيز صنايع سبک و سنگين است و مراکز توليد آن به ساخت ماشين و لوازم برقي، تلويزيون، قطعات يدکي، ماشين‎الات کشاورزي و تهيه انواع مواد غذايي مانند عصاره‎هاي روغني، کنسرو، گوشت و لبنيات و نيز توليد پوشاکها و انواع پارچه‎ها و کالاهاي چرمي و کفش مشغول است. محصولات کشاورزي آنجا تنباکو، توتون، پنبه و انگور است. اين شهر داراي 3 مؤسسه آموزش عالي از آن جمله دانشگاه سيمفروپل و 9 دبيرستان تخصصي شامل اموزشگاههاي فني حمل و نقل (راه آهن و کاميونها) و تهيه و عرضه مواد غذايي است. فرودگاه و ايستگاه راه آهن و اتوبانهاي جديدي نيز دارد. پس از جنگ جهاني دوم، يک مرکز خدمات اجتماعي، يک پارک و مجموعه‎هاي مسکوني جديدي در آن ساخته شد. همچنين تأسيساتي مانند مخزن آب شيرين، کارخانه برق دولتي به نام برق منطقه‎اي لنين (در حومه آن)، تالار موسيقي، تئاتر عمومي، تئاتر عروسکي، موزه هنر، موزه فرهنگ و ادبيات محلي، مؤسسه تربيت معلم و چند مؤسسه پزشکي و کشاورزي و پژوهشي در اين شهر داير شده است. سيفروپل به سبب نزديکي به درياي سياه يکي از مراکز جهانگردي شبه جزيره کريمه است که با تراموا به ساحل به ساحل جنوبي اين شبه جزيره متصل مي‎شود.

مآخذ: آريانا؛ آمريکانا؛ اسلام آنسيکلوپديسي؛ دانشنامه ايران و اسلام؛ دايرةالمعارف‎المعارف بزرگ شوروي، قاموس‎الاعلام (ترکي).
حسين قره چانلو