ابن منذر، ابوبکربن بدر

جلد: 4

نويسنده: ابوالحسن ديانت

شماره مقاله:1821

اِبْن ِ مُنْذِر، ابوبكر بن بدر، ملقب به بيطار ناصري (د 741ق / 1340م )، سرپرست دامپزشكان ستورگاه ناصرالدين محمد بن منصور قلاوون ، سلطان مملوك مصر. در مورد زندگى او اطلاعات زيادي در دست نيست . شهرت وي به مناسبت كتابى است كه به پيشنهاد سلطان ، دربارة اسب نوشته و به او اهدا كرده است ( دوسلان ، .(506 عنوان اين كتاب را خود ابن منذر، كشف الويل فى معرفة امراض الخيل ، يا كاشف الويل ... انتخاب كرده بود، اما بعداً نام كامل الصناعتين البيطرة و الزرطقة به خود گرفت و عموماً به نام كتاب ناصري شناخته مى شود (همانجا؛ حاجى خليفه ، 2/1368-1369). كلمه زرطفه كه به معنى تربيت اسب است ، در برخى از منابع به صورت زرطقه نيز ضبط شده است ، ولى اغلب مآخذ كتاب شناسى آن را زرطقه نوشته اند. روسكا اين كتاب را اقتباسى از كتاب كامل الصناعتين (البيطرة و الزرطقة)، تأليف ابن اخى حزام يا ابن ابى خزّام دانسته است III/890) , 2 EI)، در حالى كه مآخذ كتاب شناسى از اثر ابن اخى حزام با عنوان افروسية و البيطرة ياد كرده اند .(GAS,III/375)

كتاب ناصري مشتمل بر 10 مقاله و هر مقاله چندين باب است كه مؤلف در آن از بيان صفات ، خصوصيات ، انساب ، تغذيه ، روش شناختن اسب سالم و مريض ، طرز معالجه و درمان ، لوازم و اسباب و آلات مربوط به آن و هر چه براي يك سوار كار لازم و ضروري است ، هيچ فروگذار نكرده است ( آلوارت ، ؛ V/469-470 دوسلان ، همانجا؛ فلوگل ، .(II/550-552

نسخة اصلى كتاب كه به زبان عربى است ، هنوز به چاپ نرسيده ، ولى نسخ خطى متعددي از آن در كتابخانه هاي مهم جهان نگهداري مى شود (نك: پرچ ، ؛ IV/107-108 ؛ GAL,S,II/170 فلوگل ، ؛ II/550 آلوارت ، دوسلان ، همانجاها؛ ظاهريه ، 2/406؛ محمد عزت ، 36- 38). پرون اين كتاب را در 3 جلد، با تصاوير، به نام «ناصري » يا «رسالة كامل در شناخت اسب و درمان آن نزد عربها1» به فرانسه ترجمه كرده است (ميلى ، .(264 جلد اول اين ترجمه شامل دانستنيهاي فراوان دربارة اسب عربى و تربيت آن و نيز اشعار عربى دربارة اسب در 1852م ، جلد دوم مربوط به شناسايى اسب در 1859م و جلد سوم مربوط به بيماريهاي اسب در 1860م در پاريس چاپ و منتشر شده است (فلوگل ، ؛ II/552 دوسلان ، ، GAL همانجاها). همچنين ريشارد فرونر2 قسمتى از ترجمة پرون را به آلمانى برگردانده كه در 1931م در لايپزيگ منتشر شده است (ميلى ، همانجا).

مآخذ

حاجى خليفه ، كشف ؛ ظاهريه ، خطى (طب )؛ محمد عزت ، عمر، فهرس المخطوطات المصورة (ملحق )، حلب ، 1406ق /1986م ؛ نيز:

Ahlwardt; De Slane; EI 2 ; Fl O gel, Gustav, Die arabischen, persischen, t O rkischen Handschriften, New York, 1977; GAL, S; GAS; Mieli, Aldo, L'a science arabe, Leiden, 1966; Pertsch.

ابوالحسن ديانت