ترجمه و تفسیر نهج البلاغه

[ 58 ]

مولوى پس با نظر به محتواى شعار احدى الحسنيين ، كار و كوشش با هدف گيرى معقول دو نتيجه دارد كه وصول به يكى از آن دو نتيجه ، قطعى است و هيچ استثنائى ندارد و آن عبارتست از تحقق هويت اختصاصى « حيات معقول » كه مورد خواست الهى است . هويت اختصاصى « حيات معقول » كار و كوشش است با هدف گيرى مثبت . ضرورت كار براى كسى كه از « حيات معقول » برخوردار است ، نه شب ميشناسد نه روز ، بلكه احساس توانائى همان و حركت و تلاش همان .

شهريار اين نتيجه در حقيقت در خود كار نهفته است كه عبارتست از باز شدن بعد حركت آدمى و گسترش آن در سطوح كارگاه هستى كه مشغول نواختن آهنگ كلى عالم وجود است .

نتيجه دوم معلول هاى مناسب كار است ، مانند محصولى كه از فعاليت كشاورزى بدست ميآيد ، دانشى كه از تحمل زحمات فراگيرى علم حاصل ميگردد . نتايجى كه مورد انتظار فعاليت هاى قانونى بشرى است اين نوع دوم است . يعنى همه افراد بشرى آنچه را كه از كار و كوشش خود انتظار دارند ، اين قسم نتايجند كه از كار توليد ميشوند و احتياجات مادى يا معنوى آنانرا مرتفع ميسازند . اين انتظار كاملا منطقى و قانونى است ، ولى ما ميدانيم كه چه فراوان است كار و كوششهائى كه به نتيجه مورد انتظار نميرسند . در اينصورت شعار احدى الحسنيين از شما مى پرسد : اين كار و كوشش را با كدامين هدف گيرى انجام داده ايد ؟ اگر پاسخ شما اين باشد كه من براى وصول به [ 59 ] هدف مفيد براى خود و انسانها و براى رشد و تقويت شخصيت انسانى ام ، يا نگهدارى آن از كثافت و پليديها انجام داده ام . احدى الحسنيين ميگويد :

شما در راه تكامليد ، راهتان را پيش بگيريد و برويد ، زيرا كارى كه با آن خصوصيت هدف گيرى انجام داده ايد ، دليل ورود شما در « حيات معقول » است . نظير اين مطلب را جلال الدين مولوى درباره دعا و نيايش گفته است كه دعا و نيايش نيز دو اجابت دارد :

اجابت يكم خود برقرارى رابطه ما بين انسان و خدا .

اجابت دوم بدست آوردن چيزيست كه دعا كننده از خدا ميخواهد .

اجابت يكم قطعى است و هيچ فردى از انسانها در هر شرايطى كه باشد ، از اين اجابت محروم نيست :

مولوى

1 . الكهف آيه 104 و 105