از مهمترين اهداف قيام حضرت مهدىعليه السلام، بر پايى عدل و قسط در جامعه بشرى و بسط و توسعه آن بر كل كره زمين و بين تمام انسانها است.
معناى لغوى «عدل» آن است كه از نظر انسانها مستقيم است و آن ضد جور است و حكم به حق را نيز گويند.(680) «قسط» در لغت به معناى عدل است.(681)
بدون ترديد كمتر مسألهاى است كه در اسلام به اهميت عدالت باشد؛ زيرا مسأله «عدل» همانند مسأله «توحيد» در تمام اصول و فروع اسلام ريشه دوانده است؛ يعنى، همانطور كه هيچ يك از مسائل عقيدهاى، عملى، فردى، اجتماعى، اخلاقى و حقوقى، از حقيقت توحيد و يگانگى جدا نيست؛ همچنين هيچ يك از آنها را خالى از روح «عدل» نخواهيم يافت.
بنابراين جاى تعجب نيست كه «عدل» به عنوان يكى از اصول مذهب و يكى از زيربناهاى فكرى مسلمانان شناخته شود.
رسول گرامى اسلامصلى الله عليه وآله درباره عظمت عدل فرمود: «بِالْعَدلِ قامَتِ السَّماواتُ وَالاَرضُ»(682)؛ «آسمانها و زمين بر اساس عدل استوارند».(683)
اين تعبير رساترين تعبيرى است كه ممكن است درباره عدالت بشود؛ يعنى، نه تنها زندگى محدود بشر در اين كره خاكى، بدون عدالت بر پا نمىشود؛ بلكه سرتاسر جهان هستى و آسمانها و زمين، همه در پرتو عدالت و تعادل نيروها و قرار گرفتن هر چيزى در مورد مناسب خود، برقرار است و اگر لحظهاى، و به مقدار سرسوزنى، از اين اصل منحرف شود، رو به نيستى خواهد گذاشت.
از اين رو خداوند متعال در آيات فراوانى، انسانها را به اقامه عدل توصيه و امر فرموده است.(684)
«عدالت»، عبارت است از اينكه انسان حق هر كس را بپردازد و نقطه مقابلش، آن است كه ظلم و ستم كند و حقوق افراد را از آنها دريغ دارد. «قسط» مفهومش آن است كه حق كسى را به ديگرى ندهد، و به تعبير ديگر «تبعيض» روا ندارد و نقطه مقابلش آن است كه حق كسى را به ديگرى دهد.
مفهوم وسيع اين دو كلمه - مخصوصاً به هنگامى كه جدا از يكديگر استعمال مىشوند - تقريباً مساوى است و به معناى رعايت اعتدال در همه چيز و همه كار و هر چيز را به جاى خويش قرار دادن مىباشد.(685)
در روايات فراوانى مهمترين هدف قيام حضرت مهدىعليه السلام «اقامه عدل و قسط» بيان شده است. تنها به برخى از آنها اشاره مىگردد:
1 . امامعلىعليه السلام فرمود: «...اَلْحادي عَشَرَ مِنْ وُلدي هُوَالمَهدِىُّ الَّذي يَمْلَأُ الاَرْضَ عَدْلاً وَقِسْطاً كَما مُلِئَتْ جُوْرَاً وَظُلْماً»؛(686) «همانا يازدهمين فرزندم مهدىعليه السلام است، كه زمين را پراز عدل و قسط مىكند، آنگونه كه پر از جور وظلم شدهباشد».
2 . امام باقرعليه السلام فرمود: «اِنَّ القائِمَ يَمْلِكُ ثَلاثَمِائَةٍ وَتِسْعَ سِنينَ كَما لَبِثَ اَهْلُ الكَهْفِ في كَهْفِهِمْ يَمْلَأ الاَرْضَ عَدْلاً وَقِسْطَاً كَما مُلِئَتْ ظُلمَاً وَجَوْراً»؛(687) «همانا قائم 309 سال به اندازه درنگ اصحاب كهف در غارشان حكومت خواهد كرد زمين را پر از عدل و قسط مىكند، همانگونه كه پر از ظلم و جور شده باشد».
3 . امام هادىعليه السلام فرمود: «اِنَّ الاِمامَ بَعْدي الحَسَنُ ابني وَ بَعْدَ الحَسَنِ اِبْنَهُ القائِمُ الذي يَمْلأُ الاَرْضَ قِسْطاً وَعَدْلاً كَما مُلِئَتْ جُوراً وَ ظُلْماً»؛(688) «پس از من فرزندم حسن است و پس از حسن فرزندش قائمكسىكه زمين را از عدل و داد آكنده سازد، همچنان كه پر از ظلم و جور شده باشد».
4 . عبدالعظيم حسنى مىگويد: به امام جوادعليه السلام عرض كردم: اميدوارم شما قائم اهل بيت محمد باشيد كسى كه زمين را پر از عدل و داد نمايد؛ همچنان كه آكنده از ظلم و جور شده باشد. فرمود: «يا اَبَاالقاسِمِ ما مِنَّا اِلاَّ وَهُوَ قائِمٌ بِأَمْرِاللَّهِ عَزَّوَجَلَّ وَهادٍ اِلى دينِ اللَّهِ وَلكِنَّ القائِمَ الَّذِى يُطَهِّرُ اللَّهُ عَزَّوَجَلَّ بِهِ الأَرْضَ مِنْ اَهْلِ الكُفْرِ وَالجُجُودِ، وَيَمْلَأُها عَدْلاً وَ قِسْطاً هُوَالَّذي تُخْفى عَلَىالنَّاسِ وِلادَتُهُ، وَيَغيبُعَنْهُمْ شَخْصُهُوَيَحْرِمُعَلَيهِمْ تَسْمِيَتُهُ وَهُوَ سَمِىُّ رَسُولِاللَّهِصلى الله عليه وآله وَكَنيُّهُ...»؛ «اى ابوالقاسم! هيچ يك از ما نيست جز آنكه قائم بهامر خداوند و هادى به دين الهى است، اما قائمىكه خداىتعالى بهوسيله اوزمين راازاهل كفر و انكار پاك سازد و آن را پر از عدل و داد نمايد، كسىاستكه ولادتش برمردم پوشيده و شخصش ازايشان نهانوبردننامشحراماست. او همنام و همكنيه پيامبرصلى الله عليه وآله است و...».(689)
عزاقرى ] شلمغانى