اسماعيليه

‏

«اسماعيليه» فرقه‏اى هستند كه به امامت شش امام اوّل شيعيان اثنى عشرى معتقدند؛ امّا پس از امام صادق‏عليه السلام بزرگ‏ترين فرزند او، اسماعيل يا فرزند او، محمد را به امامت پذيرفتند.

اسماعيل بزرگ‏ترين فرزند امام صادق‏عليه السلام و مورد علاقه و احترام آن حضرت بود.

اگرچه از برخى روايات خلاف اين به دست مى‏آيد؛ ولى علماى شيعه او را بزرگ داشته و از وى به نيكى ياد كرده‏اند. به نظر شيخ طوسى‏رحمه الله او جزء رجال امام صادق‏عليه السلام و اصحاب ايشان است. با توجه به علاقه امام صادق‏عليه السلام به اسماعيل، او مردى جليل‏القدر بوده است. از امام صادق‏عليه السلام درباره امامت او سؤال شد و حضرت نفى كرد.(46) به اين ترتيب اسماعيليه به هفت امام معتقدند و همين مطلب اعتقاد مشترك در ميان همه فرقه‏هاى اسماعيليه است. يكى از ادلّه ناميده شدن اسماعيليه به «سبعه» نيز همين مطلب است. از ديگر ادلّه اين نام‏گذارى، اختلاف آنان با اماميّه در مورد هفتمين امام است.

از ديگر نام‏هاى اسماعيليه، «باطنيه» است. مهم‏ترين ويژگى اين گروه باطنى‏گرى و تأويل آيات و احاديث و معارف و احكام اسلامى است. آنان معتقدند: متون دينى و معارف اسلامى داراى ظاهر و باطن است كه باطن آن را امام مى‏داند. فلسفه امامت تعليم باطن دين و بيان معارف باطنى است. اسماعيليه در جهت تأويل معارف اسلامى، معمولاً از آراى فيلسوفان يونانى - كه در آن زمان سخت رواج يافته بود - سود مى‏جستند. به اعتقاد همه فرقه‏هاى اسلامى، اسماعيليان در تأويل دين افراط كردند. حتى بسيارى از مسلمانان آنان را به عنوان يكى از فرقه‏ها و مذاهب اسلامى قبول ندارند.(47)

ريشه پيدايش اسماعيليه شايد در اين نكته نهفته باشد كه اسماعيل فرزند ارشد امام‏صادق‏عليه السلام مورد احترام آن حضرت بود؛ به همين دليل برخى پنداشتند كه پس از امام صادق‏عليه السلام او به امامت خواهد رسيد. اما اسماعيل در زمان حيات امام صادق‏عليه السلام، ازدنيارفت وآن حضرت شيعيان را بر مرگ پسر شاهد گرفت و جنازه او را در حضور آنان و به صورت علنى، تشييع و دفن كرد.