امام حسن عسكرىعليه السلام پدر بزرگوار حضرت مهدىعليه السلام و يازدهمين پيشواى شيعيان، در سال 232 ه .ق چشم به جهان گشود.(71) پدرش امام دهم، حضرت هادىعليه السلام و مادرش بانويى پارسا و شايسته به نام «حُديثه» است كه برخى از او به نام «سوسن» ياد كردهاند.(72)
از آنجايى كه پيشواى يازدهم به دستور خليفه عباسى در «سامرا» در محله «عسكر» سكونت اجبارى داشت، به همين جهت «عسكرى» ناميده مىشود.(73)
از مشهورترين القاب آن حضرت «نقى» و «زكى» و كنيهاش «ابومحمد» است. او 22 ساله بود كه پدر ارجمندش به شهادت رسيد. مدت امامتش شش سال و عمر شريفش 28 سال بود. امام عسكرى در سال 260 ه در حالى كه تنها پسر او به عنوان آخرين حجّت الهى در سن پنج سالگى قرار داشت، به شهادت رسيد و در خانه خود در سامرا در كنار مرقد پدرش به خاك سپرده شد.(74)
در شمايل آن حضرت آوردهاند: رنگش گندمگون، چشمانش درشت و سياه، رويش زيبا، قامتش معتدل و اندامش متناسب بود و با آنكه جوان بود، بزرگان قريش و رجال و علماى زمان را تحت تأثير و نفوذ خود قرار مىداد. دوست و دشمن به برترى او در علم، حلم، جود، زهد، تقوا و ساير مكارم اخلاقى اذعان داشتند.
مدت كوتاه عمر امام به سه دوره تقسيم مىشود: تا چهار سال و چند ماهگى (و به قولى تا 13 سالگى) از عمر شريفش را در مدينه به سر برد. تا 23 سالگى به اتفاق پدر بزرگوارش در سامرا مىزيست و تا 28 سالگى (شش سال و اندى پس از شهادت امام دهم)، در سامرا ولايت بر امور و پيشوايى شيعيان را بر عهده داشت.