« آ »

آخِرُ الزّمان‏

 روزگارى بر دنيا سپرى شده كه ديباچه زندگى دنيايى به شمار مى‏آيد و زمانى نيز خواهد گذشت كه پايان اين كتاب خواهد بود. برگه‏هاى پايانى كتاب زندگى انسان در زمين «آخِرُالزّمان» خوانده مى‏شود. «آخِرُالزّمان» اصطلاحى‏است كه در فرهنگ اغلب اديان بزرگ به‏چشم مى‏خورد و در اديان ابراهيمى، از برجستگى و اهميت ويژه‏اى برخوردار است. اين اصطلاح معمولاً به روزگار پايانى دنيا و رويدادهايى‏گفته مى‏شودكه ممكن است در اين بخش از زندگى دنيوى به وقوع پيوندد. اديان بزرگ در باره آن پيشگويى‏هايى كرده‏اند؛ براى مثال در «انجيل» آمده است: «... و اين را بدان كه اوقات صعب در زمان آخر خواهد رسيد* زيرا كه خواهند بود مردم خود دوست و زرپرست و مغرور و متكبّر و كفرگو و نافرمان والدين و حق‏ناشناس و بى‏دين* و بى الفت و بى وفا و خبث كننده و بى‏پرهيز و بى‏حلم و با خوبان بى‏اعتنا* و خائن و كم حوصله و عبوس كننده و عيش را بر خدا ترجيح مى‏دهند».(1)

 قرآن مجيد در آيات فراوان به دوران «آخِرُالزّمان» اشاره كرده(2) و در معارف ارزشمند اسلامى، اين اصطلاح در دو معناى كلى به كار رفته است:

 1. مدت زمانى طولانى كه با ولادت پيامبر اسلام‏صلى الله عليه وآله آغاز و با شروع رستاخيز بزرگ پايان مى‏يابد. از اين رو آن پيامبر الهى را پيامبر آخِرُالزّمان نيز ناميده‏اند.(3)

 2. مدت زمانى كه با ولادت واپسين جانشين پيامبر اسلام‏صلى الله عليه وآله حضرت مهدى‏عليه السلام مقارن شده و زمان غيبت و ظهور را در برگفته، با شروع قيامت به انجام مى‏رسد.

 روايات معصومين‏عليهم السلام نشان مى‏دهد:

 يكم. با سپرى شدن اين دوران، بساط زندگى دنيوى برچيده و مرحله‏اى جديد در نظام آفرينش آغاز مى‏شود.

 دوم. آخِرُالزّمان خود به دو مرحله كاملاً متفاوت تقسيم مى‏شود: دوران نخست كه در آن انسان به مراحل پايانى انحطاط اخلاقى مى‏رسد. فساد اخلاقى و ستم همه جوامع بشرى را فرا مى‏گيرد و واپسين اميدهاى بشرى به نااميدى مى‏گرايد. دوران بعد، عصر تحقّق وعده‏هاى الهى به پيامبران و اولياى خدا است وبا قيام مصلح جهانى‏آغاز مى‏شود.

 كليات عقايد مربوط به «آخِرُالزّمان» تقريباً از سوى همه فرقه‏هاى بزرگ اسلامى پذيرفته شده است؛ ولى در خصوص وابستگى اين تحولات به ظهور مهدى موعودعليه السلام و نيز هويت او اختلاف نظر وجود دارد. شيعيان دوازده امامى، حضرت مهدى‏عليه السلام و حكومت جهانى او را حسن ختام حيات بشر در كره زمين و او را همان موعود امت‏ها مى‏دانند. در نظر آنان، با ظهور حضرت مهدى‏عليه السلام، برخى از ائمه و نيكان و صالحان و نيز بدان و تبهكاران تحت عنوان «رجعت» به دنيا باز مى‏گردند وزندگى دنيايى‏پايان مى‏يابد.

 با گلگشتى در كلمات نورانى معصومان‏عليهم السلام، مى‏توان واژه‏هايى را كه بيانگر پيوند مهدويّت و آخِرُالزّمان است، يافت. اين واژه‏ها عبارت است از:

1 . «آخِرُالزَّمان» (پايان زمان)

 پيامبرصلى الله عليه وآله به‏حضرت على‏عليه السلام فرمود: «اَلا اُبَشِّرُكَ اَلا اُخْبِرُكَ يا عَلِىُّ فَقالَ: بَلى‏ يا رَسُولَ‏اللَّهِ فَقالَ كانَ جَبْرَئيلُ عِندى‏ آنِفاً وَاَخْبَرَني اَنَّ القائِمَ الَّذِي يَخْرُجُ فِى‏ آخِرِالزَّمانِ فَيَمْلَأُ الاَرْضَ عَدْلاً كَما مُلِئَتْ ظُلْماً وَجَوراً مِنْ ذُرّيَّتِكَ مِنْ وُلْدِالحُسَيْنِ».(4)

 «آيا تو را بشارت ندهم؟ آيا تو را خبر ندهم؟ عرض كرد: بله، يا رسول اللّه! آن حضرت فرمود: هم اينك جبرئيل نزد من بود و مرا خبر داد قائمى كه در آخِرُالزّمان ظهور مى‏كند و زمين را پر از عدل و داد مى‏سازد - همان گونه كه از ظلم و جور آكنده شده - از نسل تو و از فرزندان حسين‏عليه السلام است».

2 . «لا تَذهَبُ الدُّنيا» (دنيا به پايان نمى‏رسد)

 اين تعبير بيانگر حتمى بودن تحقّق حوادثى است كه پس از آن ذكر مى‏شود. عبداللّه بن مسعود مى‏گويد: رسول گرامى اسلام‏صلى الله عليه وآله فرمود: «لا تَذهَبُ الدُّنيا حَتّى‏ يَلِيَ اُمَّتِي رَجُلٌ مِنْ اَهلِ بَيْتِى يُقالُ لَهُ المَهْدِىُّ»؛(5) «دنيا به پايان نمى‏رسد؛ مگر اينكه امت مرا مردى رهبرى كند كه از اهل بيت من است و به او مهدى گفته مى‏شود».

و روشن است دنيا به پايان نمى‏رسد مگر اينكه بخش پايانى‏اش (آخِرُالزّمان) را پشت سرگذارد.

3 . «لا تَقُومُ السّاعَة» (قيامت برپا نمى‏شود)

 پيامبر گرامى اسلام‏صلى الله عليه وآله فرمود:

 «لا تَقُومُ السَّاعَةُ حَتَّى يَقُومَ قائِمٌ لِلحَقِّ مِنَّا وَذلِكَ حِينَ يَأذَنُ اللَّهُ عَزَّوَجَلَّ لَهُ وَمَنْ تَبِعَهُ نَجا وَمَنْ تَخَلَّفَ عَنْهُ هَلَكَ...»؛(6) «قيامت بر پا نمى‏شود تا اينكه قيام كننده‏اى به حق از خاندان ما قيام كند و اين هنگامى است كه خداوند به او اجازه فرمايد و هر كس از او پيروى كند، نجات مى‏يابد و هر كس از او سرپيچد، هلاك خواهد شد».

4 . «لاتَنقَضِى الاَيَّامُ» (روزها منقضى نگردد)

 رسول خداصلى الله عليه وآله فرمود: «وَلا تَنْقَضِى الاَيَّامُ حَتّى‏ يَمْلِكُ رَجُلٌ مِنْ اَهْلِ بَيْتِي يُواطِى‏ءُ اِسمُهُ اِسْمي»؛(7) «روزها منقضى نگردد تا اينكه مردى از اهل‏بيت من بر زمين حكومت كند كه همنام من است».

5 . «لَوْ لَمْ يَبقَ مِنَ الدُّنيا اِلاّ يَومٌ واحِدٌ» (اگر از دنيا بيش از يك روز باقى نماند)

 اميرمؤمنان‏عليه السلام بر بالاى منبر در شهر كوفه چنين فرمود: «لَو لَمْ يَبْقَ مِنَ الدُّنيا اِلاَّ يَوْمٌ واحِدٌ لَطَوَّلَ اللّهُ ذلك اليَومَ حَتى‏ يَبْعَثَ‏اللّهُ رَجُلاً مِنّي»؛(8) «اگر از دنيا بيش از يك روز باقى نماند، خداوند آن روز را چنان طولانى خواهد كرد تا اينكه مردى از خاندانم بر انگيخته شود».

6 . «عِندَ اِنقِطاعٍ مِنَ الزَّمانِ» (در بخش پايانى زمان)

 پيامبر اكرم‏صلى الله عليه وآله فرمود: «يكُونُ عِنْدَ اِنقِطَاعٍ مِنَ الزَّمانِ وَظُهُورِ الفِتَنِ رَجُلٌ يُقالُ لَهُ المهدى عَطاؤهُ هَنيِئاً»؛(9) «هنگام پايان زمان وآشكار شدن فتنه‏ها، مردى هست كه‏به‏او مهدى‏گفته‏مى‏شود وبخشش‏بسياردارد».