و راه يابي است . طرز راه يابي اشياء به شكلي است كه نظامات داخلي اشياء با همه تجهيزات حيرت انگيز آنها براي اين كه بتوانند تا اين حد با راه و هدف خود آشنا باشند كافي نيست . بدين معني كه اشياء و موجودات در عين اينكه از يك سازمان دروني برخوردارند ، نوعي بينش مرموز نيز آنها را هدايت مي كند و آنها به مدد اين بينش راه خود را به سوي آينده مي شناسند . في المثل يك گلبول سفيد خون و يا يك حشره ء كوچك چنان با وظيفه و كار خود آشنا است كه گوئي تعليمات قبلي منظمي ديده است .
يك ماشين ، هر اندازه دقيق ساخته شده باشد قادر به ابتكار و اختراع و پيدا كردن راه هاي نو و قادر به منطبق ساختن خود با محيط جديد و قادر به ايجاد اعضاء جديد و تكميل آنها نيست ، ولي در اشياء و بالخصوص در نباتات و حيوانات چنين چيزي هم مشاهده مي شود . اين خود نشانه ديگري است بر اينكه قوه ء مرموز و نيروي شاعري اشياء را با شكل مرموزي هدايت و رهبري مي كند . مساله هدايت و راهيابي اشياء داستان مفصلي دارد كه اين جا مجال شرح و بسط آن نيست . قرآن كريم به اين اصل در آيات مختلفي اشاره مي كند ، از جمله آنجا كه مي فرمايد : الذي قدر فهدي ( سوره ء اعلي آيه 3 ) ( 1 ) و همچنين آنجا كه از زبان حضرت موسي ( ع ) خطاب به فرعون نقل مي كند : الذي اعطي كل شي ء خلقه ثم هدي .
( سوره ء طه آيه 50 ) ( 2 )
1 - آن ( خدائي ) كه ( هر موجود را ) اندازه گيري معين فرموده سپس هدايت نمود . 2 - آن ( خدائي ) كه خلقت خاص هر موجودي را بدو بخشيد سپس او را ( برآن اساس ) هدايت نمود .