تفسیر کوثر

4 ـ منظور از كرسى ، علم گسترده خداوند است كه عالم هستى را فرا گرفته است اين حقيقت به بيانهاى گوناگونى گفته شده و از جمله ملاصدرا معتقد است كه كرسى صورت نفس كليه و محل قدر است همانگونه كه عرش صورت عقل كلّى و محل قضاء است به عقيده او عرش بسيط است يعنى محل علم بسيط اجمالى است كه عين ذات خداست ولى كرسى اشاره به علم تفصيلى خداوند به اشياءاست.(1)علماء شيعه نوعا كرسى را به همان علم الهى معنى كرده اند چون همانگونه كه خواهيم ديد در بعضى از روايات از ائمه معصومين به همين صورت معنى شده است.

5 ـ كرسى ظرفى براى تمام مخلوقات از عرش و آسمان و زمين است و هر موجودى را كه خدا خلق كرده در كرسى است. شيخ صدوق ضمن بيان اين احتمال، گفته است در وجه ديگر كرسى همان علم خداست.(2) فيض كاشانى ضمن تأييد اين احتمال كه كرسى ظرف و وعاء همه مخلوقات حتى عرش است، اضافه مى كند: اينكه كرسى در عرش است منافات ندارد با اينكه عرش هم داخل در كرسى است چون اينها دو جور كون دارند هر كدام به نحوى شامل ديگرى است. يكى، بودن عقلى اجمالى و ديگرى بودن نفسى تفصيلى است.(3)

البته ظرف بودن كرسى بر تمام موجودات در بعضى از روايات هم آمده است همانگونه كه در بعضى ديگر از روايات منظور از كرسى علم الهى دانسته شده است ولى در يك روايت از امام صادق(ع) ميان اين دو معنى جمع شده و براى كرسى دو وجه و طرف اثبات گرديده كه يك طرف آن ظرف بودن كرسى بر تمام موجودات و طرف ديگر علم الهى است:

عن الصادق (ع) انه سئل عن العرش و الكرسى ما هما فقال: العرش فى وجه هو جملة الخلق و الكرسى وعاؤه و فى وجه آخر العرش هو العلم الذى اطلع الله عليه الانبياء و رسله و حججه و الكرسى هو العلم الذى لم يطّلع عليه احد من انبياء و رسلهو

1 - ملاصدار، شرح الاصول الكافى چاپ سنگى ص 314

2 - صدوق، الاعتقادات ص 44

3 - فيض كاشانى ، الصافى ج 1 ص 260