شهر «كوفه» در سال 17 هجرى به دستور عمر خليفه دوم و به دست سعد بن ابى وقاص فرمانده سپاه مسلمانان در جنگ با ايرانيان پىريزى شد. هدف از تأسيس اين شهر، بنيانگذارى يك پادگان نظامى در نزديكى ايران، به منظور پشتيبانى نيروهاى عمل كننده در داخل ايران بوده است.(767)
عمر دستور داده بود كه گنجايش مسجد اين شهر، به گونهاى باشد كه بتواند تمام جمعيت نظامى را در خود جاى دهد و مسجدى كه طبق اين دستور ساخته شد، مىتوانست چهل هزار تن را در خود جاى دهد.(768)
بنابراين مىتوانيم به اين نتيجه برسيم كه شهر كوفه، در آغاز تأسيس حدود چهل هزار جمعيت نظامى داشته است و با توجه به اينكه بسيارى از اين جمعيت، زن و فرزند خود را نيز همراه داشتهاند، با احتساب حداقل يك زن و يك فرزند براى هر سرباز، به جمعيتى معادل 120 هزار تن براى اين شهر هنگام تأسيس دست مىيابيم.
امام علىعليه السلام در سال 36 هجرى اين شهر را به عنوان محل خلافت خود برگزيد. از آن پس اين شهر در تاريخ پر فراز و نشيب خود، حوادث فراوانى را پشت سر گذاشته است.(769)
مردم اين شهر در طول تاريخ - به رغم دارا بودن صفات برجسته و پسنديده - داراى صفات ناشايست و نكوهيدهاى نيز بودهاند كه در سخنان حضرت علىعليه السلام و امام حسينعليه السلام به خوبى منعكس شده است.
از روايات استفاده مىشود كه كوفه، پس از ظهور و قيام حضرت مهدىعليه السلام پايتخت حكومتى و مركز خلافت و مقر دولت آن بزرگوار خواهد بود.
«مفضل از امام صادقعليه السلام سؤال مىكند: سرور من، خانه حضرت مهدىعليه السلام و محل اجتماع مؤمنان كجا خواهد بود؟ آن حضرت مىفرمايد: «دارُ مُلكِهِ الكُوفَة وَمَجْلِسُ حُكْمِهِ جامِعُها وَبَيْتُ مالِهِ وَمَقْسَمُ غَنائِمِ المُسلِمينَ مَسْجِدُ السَّهْلَةِ وَمَوضِعُ خَلَواتِهِ الذكَواتُ البيضِ مِن الغَريينِ»؛ «مقر حكومتش، كوفه و مجلس حكمفرمايىاش مسجد جامع آن و بيتالمال و محل تقسيم غنايم مسلمانان، مسجد سهله خواهد بود و خلوتگاه او موضعى استكه ريگهاى سفيدسرزميننجفاست».(770)
در روايتى از مردم كوفه در زمان حضرت مهدىعليه السلام، به عنوان خوشبختترين مردم ياد شده است.(771)
«روزى از روزها امام صادقعليه السلام در نقطهاى پشت كوفه دو ركعت نماز گزارد و به يار با وفايش ابان بن تغلب فرمود: اينجا محل خانه قائمعليه السلام است».(772)
اصبغ بن نباته گويد: «روزى در مسجد كوفه گرد حضرت بوديم؛ آن حضرت درباره فضايل مسجد كوفه سخن بسيار فرمود و در پايان گفت: زمانى خواهد رسيد كه اينجا نمازگاه مهدى از فرزندانم خواهد بود».(773)
شيخ طوسى نيز درباره ورود حضرت مهدىعليه السلام به كوفه چنين نقل كرده است: «يَدْخُلُ المَهْدِىُّ اَلْكُوفَةَ وَبِها ثَلاثُ راياتٍ قَدْ اِضْطَرَبَتْ بَيْنَها فَتَصْفُولَهُ فَيَدْخُلُ حَتَّى يَأتِىَ المِنْبَرَ وَ يَخْطِبَ وَلا يَدرِي النّاسُ ما يَقُولُ مِنَ البُكاءِ...»؛(774) ( ] مسجد كوفه) «در حالى كه سه پرچم در كوفه به شدت درگير است، او وارد كوفه مىشود. پس كوفه براى او مسخّر مىشود. او وارد كوفه شده بر فراز منبر قرار گرفته، به ايراد خطبه مىپردازد. مردم آن قدر اشكِ شوق مىريزند كه متوجه سخنان او نمىشوند».
«از امام باقرعليه السلام پرسيدند: پس از مكه و مدينه كدامين بقعه از بقاع پروردگار افضل است؟ فرمود: «كوفه، سپس در ضمن شمارش ويژگىهاى كوفه فرمود: عدالت خداوند در آنجا ظاهر مىشود، و قائمعليه السلام و ديگر قائمان - قيام كنندگان به قسط كه پس از او مىآيند - در آنجا ساكن مىشوند».(775)
علاوه بر اينكه كوفه مركز حكومت مهدىعليه السلام خواهد بود، از روايات مربوط به «رجعت» استفاده مىشود كه پايتخت دولتكريمه خاندان وحى نيزخواهد بود.
مفضل در ضمن يك حديث بسيار طولانى از امام صادقعليه السلام در زمينه رجعت امام حسينعليه السلام نقل مىكند: «امام حسينعليه السلام بااين علمها ولشكرها حركت نمود، وارد كوفه مىشود. آن روز بيشتر مردمان در آنجاگرد مىآيند. پسكوفه را شهردفاعى و مركز فرماندهى خود قرار مىدهد».(776)
نيز ] رجعت، مسجد كوفه.
كوه ذى طوى ] ذى طوى