مبدأ طول را از منتهاى عمارت شرقى از گنگ دژ ( دژ گنگ ) گرفته اند كه طول بلاد نيز بر يك نسق ولى به خلاف حركت توالى بروج خواهد بود . و در اين زمان هر صاحب رصد مرصد خود را مبدأ طول قرار مى دهد . و هر جا را كه مبدأ طول قرار داده اند تا نصف دور شرقى آن را و هكذا تا نصف دور غربى آن را منظور و محسوب مى دارند كه در نتيجه طول بلاد بر يك نسق نخواهد بود بلكه بلادى كه در جانب غرب مبدأ طول واقع اند و طول آنها را طول مثبت مى نامند به خلاف توالى بروج و بلادى كه در جانب شرق مبدأ طول واقع اند و طول آنها را طول منفى مى نامند به توالى بروج خواهند بود .
و اكثر خريطه ها يعنى اطلس ها و صحيفه نقشه هاى ارضى و جغرافيائى مبدأ طول را گرينويچ گرفته اند . و طول بلد در نزد اينان نيز چنانكه در نظر دانايان باخترى و دانشمندان خاورى از صد و هشتاد درجه نمى گذرد .
2 فاضل مراغى در آغاز مرآة البلدان فصلى در تحقيق معنى عرض جغرافيائى چنين گويد : ([ بر سطح افق چهار نقطه اصلى واقع است كه معروف اند به جهات اربع و آنها از اين قرار است : شمال جنوب مشرق مغرب اما شمال نقطه ايست كه به سمت قطب شمال باشد .
و قطب شمال در نزديك ذنب دب اصغر كه آن را بنات النعشنامند واقع است و جنوب مقابل است با شمال و مشرق و مغرب معروف است . و مابين چهار جهت مذكوره چهار نقطه ديگر فرض شده : اول شمال شرقى و آن واقع است مابين نقطه شمال و نقطه مشرق دوم شمال غربى كه واقع است ما بين شمال و مغرب سيم جنوب شرقى و آن واقع است مابين جنوب و مشرق چهارم جنوب غربى و آن واقع است ما بين جنوب و مغرب . و قاعده يافتن جهات اصلى اين است كه در روز بواسطه آفتاب معلوم كنند از اين قرار كه : اگر ساعت غروب كوك حاضر داشته باشيم مغرب آنست كه بر سر دسته غروب آفتاب آنجا واقع باشد و مشرق آن سمت است كه بر سر دسته طلوع آفتاب آنجا باشد . و اگر ساعت ظهر كوكى حاضر باشد در شش ساعتى سحر تخمينا آفتاب به سمت مشرق است و در شش