عموم و خصوص من وجه است و زمان انطباق ايشان وقتى است كه مركز كوكب يا نقطه مفروضه كه گرفتن ارتفاع او مطلوبست بر دائره وسط السماء رؤيت واقع شود . تمت الرسالة . اين بود تمامت رساله ارزشمند و سودمند ياد شده در نسبت دوائر كه تقديم داشته ايم و بعنوان ايضاح مقاصد برخى نسبت توضيحاتى مصدر به بيان بر آن نگاشته ايم و در بامداد پنجشنبه 26 آبانماه 1367 ] 6ع 2 سنه 1409 هق از نوشتن آن فراغ يافته ايم .
در نسبت هجدهم رساله فرموده است كه نسبت ميان دائره ماره به اقطاب اربعه و دائره ميل عموم و خصوص من وجه است ولى چنانكه در درس دهم گفته ايم حق اين است كه نسبت بين آندو عموم و خصوص مطلق است زيرا كه دائره ماره باقطاب اربعه مطلقا دائره ميل است ولى هر دائره ميلى دائره ماره به اقطاب اربعه نيست . و چون تحصيل ميل كلى را در مفتتح اعمال رصدى و تبويب و تنظيم ازياج اهميتى بسزا است چنانچه در تضاعيف دروس آينده جسته جسته روشن مى شود دائره عظيمه اى كه بدان ميل كلى را تحصيل توان كرد دائره ميلى است كه لاجرم ماره به اقطاب اربعه معدل النهار و منطقة البروج خواهد بود اين يك دائره ميل را اختصاصا نام خاصى به اسم ماره به اقطاب اربعه داده اند و در عداد دوائر عظام محسوب داشته اند . والسلام .
در درس پنجاه و پنج راجع به حكايت و اخبار اسكندر ذوالقرنين در بيان كريمه حتى اذا بلغ مطلع الشمس الاية دانسته شده است كه وى در سير جهانگيرى خود در آفاقى افتاده بود كه مدارات يومى شمس نسبت بدانها ابدى الظهور بوده است اينكه سخن ما اين است كه بيان واقعه ظلمات اسكندر كه زبان زد مردم است به همين مثابت است يعنى وى در همان سير ياد شده نيز بافاقى رسيده است كه آفتاب نسبت بدانها در مدارات ابدى الخفاء واقع شده بود . حديث سير اسكندر در ظلمت در چهاردهم بحار به تفصيل آمده است كه : . . . و سار يطلب مطلع الشمس فسار اثنتى عشرة سنة الى ان بلغ طرف الظلمة فاذا ظلمة تفور مثل الدخان ليست بظلمة ليل الى قوله : فسلكوا تلك الظلمة اربعين يوما و ليلة ثم خرجوا الى ضوء ليس بضوء شمس ولاقمر الخ . ( بحار طبع كمپانى ج 14 ص 312 ) قرن بفتح و سكون بر وزن فلس بمعنى طرف و جانب است .
حديث رسول الله صلى الله عليه و آله و سلم است كه قال لعلى عليه السلام : ان لك بيتا فى الجنة و انك ذوقرنيها . اى ذو طرفيها . و اسكندر نيز به دو طرف ارض يعنى مشرق و مغرب آن دست يافت . قوله سبحانه([ : و يسئلونك عن ذى القرنين ])الى قوله([ : انا مكنا له فى الارض و آتيناه من كل شى ء سببا فاتبع سببا حتى اذا بلغ مغرب الشمس ])الى قوله([ : ثم اتبع سببا حتى اذا بلغ مطلع الشمس الايات])( كهف 84 92 ) . حافظ گويد :