روش ميرحامدحسين - معرفی کتاب «عبقات الأنوار» نسخه متنی

اینجــــا یک کتابخانه دیجیتالی است

با بیش از 100000 منبع الکترونیکی رایگان به زبان فارسی ، عربی و انگلیسی

معرفی کتاب «عبقات الأنوار» - نسخه متنی

محسن معینی

| نمايش فراداده ، افزودن یک نقد و بررسی
افزودن به کتابخانه شخصی
ارسال به دوستان
جستجو در متن کتاب
بیشتر
تنظیمات قلم

فونت

اندازه قلم

+ - پیش فرض

حالت نمایش

روز نیمروز شب
جستجو در لغت نامه
بیشتر
لیست موضوعات
توضیحات
افزودن یادداشت جدید

روش ميرحامدحسين


گفتيم كه ميرحامدحسين در رد سخنان صاحب تحفه اثنى عشريه، شيوه اى استدلالى و همراه با رعايت قواعد بحث دارد. در اين جا به شيوه كلى استدلال او در اين كتاب براى اثبات نظر خود و رد سخن طرف مقابل اشاره مى كنيم:

بحث در سند احاديث


ميرحامدحسين براى اثبات نظريه خود و يا رد سخنان دهلوى، به احاديث پيامبر در شأن على "ع" اشاره كرده است. او اين روايات را با اَسناد صحيح به صحابه و يا تابعين مورد قبول اهل سنت مى رساند و علاوه بر توثيق راويان، با توجه به كتاب هاى مورد قبول اهل سنت، گاه به تواتر يا قطعى الصدور بودن احاديث صحيح استناد مى كند. او اسامى راويان و تخريج كنندگان احاديث را همراه با سال درگذشت آن ها نقل مى كند. وى سپس با ذكر نصوص عالمان و جرح و تعديل اصحاب تراجم و سيره درباره توثيق راويان و مدح آن ها، به تقويت روايت مورد بحث خود مى پردازد.

بحث در دلالت احاديث


ميرحامدحسين در احتجاج به دلالت احاديث بر امامت على "ع" ، به اخبار اهل سنت استناد مى كند نه به اخبار شيعيان. براى اين مقصود نيز به كتاب هاى صاحبان فن رجوع مى كند؛ براى نمونه، اخبار و احاديث را از كتاب هاى مهم و مشهور اهل سنت، نظير صحاح سته و شرح هاى آن، الموطأ "معاجم طبرانى" ، المستدرك "حاكم" ، جامع الاصول، مسانيد و كنزالعمال استخراج كرده است. همچنين در تفسير به تفاسير مشهورى چون تفسير ابن كثير، تفسير طبرى، تفسير فخر رازى، تفسير زمخشرى، تفسير جلالين، تفسير بيضاوى، تفسير ابن حيان اندلسى و روح المعانى مراجعه كرده است.

وى در سيره به السيرةالنبويه "ابن هشام" ، انسان العيون "نورالدين حلبى" ، الروض الانف "سهيلى" ، الشفا فى تعريف حقوق المصطفى و شرح هاى آن و الخصائص الكبرى "سيوطى" ، مى پردازد و در مباحث فقهى، كتاب هاى فقهى مشهورى چون المبسوط "سرخسى" ، نيل الاوطار "شوكانى" ، المحلى "ابن حزم" را بررسى مى كند. در اصول فقه نيز به كتاب هايى چون المختصر "ابن حاجب" و شرح هاى آن، الاصول "سرخسى" ، المحصول "فخر رازى" ، الاصول "على بن محمد بزودى" و شرح هاى آن مراجعه مى كند. او براى شناخت صحابه و احاديث موضوعه، شناخت ضعفا و متروكين و مُدلسين، شناخت رجال حديث و در علم درايه، كلام، تراجم، غريب حديث و بلدان، به كتاب هاى مهم اهل سنت ارجاع مى دهد.

استناد به فهم صحابه


از ديگر شيوه هاى استدلال ميرحامدحسين، مراجعه به فهم صحابه براى احاديث است. او تاحدامكان و درصورت وجوداخبار، به فهم صحابه استناد جسته است. به عنوان نمونه، براى فهم حديث مَنْ كُنْتُ مَولاهُ فَعَلِىٌّ مَولاهُ، به فهم صحابه ازقبيل حسان بن ثابت،ابوايوب انصارى، ابوبكر و عمر استدلال كرده است كه برخى از آنان مفهوم ''مولى'' را امام و هادى دانسته اند. [ براى آگاهى بيش تر، ر.ك: حسينى ميلانى، سيد على، خلاصة عبقات الانوار، ص 48 - 53. ]

آن چه امتياز ويژه اى به اثر ميرحامدحسين بخشيده، تسلط مؤلف بر مصادر اصلى فريقين است. برخوردار بودن وى از كتابخانه اى مهم و نفيس، ارزش اين امتياز را دو چندان نموده است. در كتابخانه وى كتاب هايى از دانشمندان شيعه و سنى وجود دارد كه تاكنون منتشر نشده و اغلب نسخه آن ها منحصر به فرد يا اندك شمار است. براى نمونه، چند عنوان از آن كتاب ها را يادآور مى شويم: إشراق اللاهوت فى شرح كتاب الياقوت، اثر يكى از شاگردان علامه حلى؛ الاغتباط بمعرفة مَنْ رمى بالاختلاط، تأليف سبط العجمى الحلبى؛ تذكرةالموضوعات، جمال الدين محمد حنفى؛ التبيين لاسماءالمدلسين، سبطالعجمى الحلبى؛ تفسيرالدرالملتقط، تأليف سيدمحمد گيسودراز؛ تفسير سيارى؛ خيرالرجال، بهاءالدين محمد لاهيجى؛ زهرةالرياض و زلال الحياض، ابن شدقم قمى؛ شرح اسماءالنبى، ابن وحيد اندلسى؛ الشوارق اللامعه، عبدالصمد عاملى "پدر شيخ بهايى" ؛ مجموعه اى از سده يازدهم شامل يازده رساله غنائيه، از عالمان اهل سنت؛ المراتب فى تفضيل اميرالمؤمنين على بن ابى طالب "ع".

اين نمونه هايى ازگوهرهاى نفيسى است كه ميرحامدحسين به هنگام تأليف كتاب خود در اختيار داشته و همين امر موجب قوت استدلال و استحكام مطالب آن شده است. [ براى اطلاع از شيوه تدوين و تأليف عبقات الانوار و سبك و شيوه مؤلف، به كتاب دراسات فى كتاب العبقات، تأليف سيدعلى حسينى ميلانى كه به صورت مستقل و همچنين در مقدمه خلاصة عبقات الانوار فى امامةالائمةالاطهار به چاپ رسيده، مراجعه شود. ]

چاپ هاى عبقات الانوار


چاپ هاى اين كتاب ارجمند به گونه اى پراكنده صورت گرفته و بخشى از آن در زمان مؤلف و بخش ديگر به همت فرزند وى، سيدناصر حسين، به چاپ رسيده است. بخش هايى از كتاب نيز هنوز به چاپ نرسيده است. نمايه چاپ هاى كتاب چنين است:

جلد اول: در سال هاى 1294 و 1293 و 1251 قمرى، در هند به صورت چاپ سنگى؛ و در تهران، به سال 1369 شمسى، در 600 صفحه.

جلد دوم: در هند، به سال 1291 قمرى، چاپ سنگى، 977 ص، قطع رحلى؛ و در اصفهان، مؤسسه نشر نفائس المخطوطات، به سال 1406 قمرى، با مقدمه سيدمحمدعلى روضاتى.

جلد سوم: در هند، به سال 1303 قمرى، چاپ سنگى، 585 ص، قطع رحلى.

جلد چهارم: در هند، لكهنو، به سال 1306 قمرى، چاپ سنگى، 224 + 512 ص، قطع رحلى.

جلد پنجم: جزء اول، در هند، چاپ سنگى، 745 ص، قطع رحلى، به سال 1317 قمرى؛ جزء دوم، در هند، چاپ سنگى، 600 ص، قطع رحلى، به سال 1327 قمرى.

جلد ششم: در هند، چاپ سنگى، به سال 1301 قمرى، در دو جزء، 248 + 456، قطع رحلى.

جلد هشتم: در هند، به سال 1303 قمرى، چاپ سنگى، 786 ص، قطع رحلى.

جلدهاى هفتم، نهم، دهم و يازدهم اين كتاب تأليف شده، ولى به چاپ نرسيده است. همچنين تأليف جلد دوازدهم از منهج دوم و تمامى منهج اول، به پايان نرسيده و يادداشت هاى اوليه مؤلف در اين زمينه در كتابخانه اش در هند نگهدارى مى شود.

پس از چاپ عبقات الانوار، دانشمندان بسيارى با نوشتن تقريظهايى، مراتب تمجيد و تقدير خود را از مؤلف آن اعلام داشتند كه مجموع اين تقريظها در كتابى با نام سواطع الانوار فى تقاريظ عبقات الانوار، در سال 1302 قمرى در هند به چاپ رسيده است. [ تهرانى، آقابزرگ، الذريعه، ج 12، ص 241، شماره 1579. ] اين اثر را سيداصغر حسينى هندى عباسى در دو بخش - تقريظهاى نوشته شده در حيات مؤلف، و تقريظهاى نوشته شده پس از درگذشت او - تنظيم نموده است. ميرزاى شيرازى، محدث نورى، شيخ زين العابدين مازندرانى و سيدمحمدحسين شهرستانى از كسانى به شمار مى آيند كه بر اين كتاب تقريظ نگاشته اند. [ حسينى ميلانى، سيدعلى، خلاصة عبقات الانوار، ج 1، ص 112. ]

تلخيص و ترجمه عربى عبقات الانوار


برخى از دانشوران نيز اين كتاب را ترجمه و تلخيص كرده اند. خلاصة عبقات الانوار، تأليف سيدعلى حسينى ميلانى، تلخيص و ترجمه عربى عبقات الانوار است كه در چهار جلد و به سال 1405 قمرى به چاپ رسيده است. مؤلف، شرح حال 189 راوى را كه ميرحامد حسين درج نكرده، به كتاب خود ضميمه كرده است. فيض القدير فيما يتعلق بحديث الغدير، اثر شيخ عباس قمى، نيز تلخيص جلد اول عبقات الانوار است كه در سال 1406 قمرى، از سوى مؤسسه در راه حق، در قم و در 426 ص، به چاپ رسيده است. الثمرات، تأليف سيدمحسن نواب لكهنويى "م 1329 ق" ، نيز تلخيص و تعريب عبقات الانوار است. [ تهرانى، آقابزرگ، الذريعه، ج 4، ص 213 و ج 5، ص 12. ] ترجمه عربى ديگرى از عبقات الانوار، به خامه سيدهاشم امينى عاملى انجام يافته كه جلد اول آن در سال 1416 قمرى از سوى انتشارات جامعه مدرسين در قم منتشر شده است. [ براى تحقيق بيش تر درباره عبقات الانوار، ر.ك: صحتى سردرودى، محمد، ''عبقات الانوار كارى كارستان''، آينه پژوهش، سال 11 "بهمن و اسفند 1379"، شماره 6، ص 93 - 105. ]

/ 5