تعليم و تربيت از ديدگاه محمد بن سحنون دانشمند مسلمان قرن سوم هجرى - تعلیم و تربیت از دیدگاه محمد بن سحنون دانشمند مسلمان قرن سوم هجری نسخه متنی

اینجــــا یک کتابخانه دیجیتالی است

با بیش از 100000 منبع الکترونیکی رایگان به زبان فارسی ، عربی و انگلیسی

تعلیم و تربیت از دیدگاه محمد بن سحنون دانشمند مسلمان قرن سوم هجری - نسخه متنی

علی نقی فقیهی

| نمايش فراداده ، افزودن یک نقد و بررسی
افزودن به کتابخانه شخصی
ارسال به دوستان
جستجو در متن کتاب
بیشتر
تنظیمات قلم

فونت

اندازه قلم

+ - پیش فرض

حالت نمایش

روز نیمروز شب
جستجو در لغت نامه
بیشتر
لیست موضوعات
توضیحات
افزودن یادداشت جدید

تعليم و تربيت از ديدگاه محمد بن سحنون دانشمند مسلمان قرن سوم هجرى

حجة الاسلام على‏نقى فقيهى

چكيده

اين مقاله به بررسى و شرح آراى تربيتى «ابن‏سحنون‏» ، متفكر اسلامى قرن سوم هجرى و كتاب «آداب المعلمين‏» وى مى‏پردازد.

اهميت تبيين آراى تربيتى ابن‏سحنون و كتاب او در اين است كه:

اولا - جامعه علمى و فرهنگى ما با اولين تاليف تربيتى در تاريخ تعليم و تربيت اسلامى آشنا مى‏شود.

ثانيا - كتاب ابن‏سحنون تصويرى از فرهنگ، برنامه آموزشى، مواد درسى، دروس ضرورى و اختيارى مدارس (در قرن سوم) در قيروان است.

ثالثا - تاريخ مطمئنى از اوضاع تربيت، نوع ارتباط معلم و مربى با متعلم و متربى در مغرب به حساب مى‏آيد.

رابعا - نوع نگرش فقهى علماى مالكى - در آن عصر - به مسايل تعليم و تربيت، منابع مورد توجه آنان و چگونگى برداشت تربيتى آنها از احاديث پيامبر صلى الله عليه وآله و...روشن مى‏گردد.

ابن‏سحنون سواد آموزى، يادگيرى قرآن، آموختن آداب دينى و پرورش بر اساس آن را از هدفهاى تعليم و تربيت دانسته و براساس بينش ويژه‏اى كه وى از معلم و شغل معلمى دارد، وظايف معلم را در محدوده تعهدها و قراردادهاى مالى بين او و اولياى دانش‏آموزان تبيين مى‏كند.

كليد واژه‏ها: 1- ابن‏سحنون 2- آداب المعلمين 3- تعليم و تربيت 3- تاريخ آموزش و پرورش 4- آموزش دينى 5- آموزش قرآن.

1.مقدمه

محمدبن عبدالسلام، سحنون بن سعيدبن جيب التنوخى القيروانى، معروف به «ابن سحنون‏» ، به سال 202 ه.ق (819 م) در قيروان تونس چشم به جهان گشود و به سال 256 ه.ق. (870 م.) در منطقه ساحل ديده از جهان فرو بست.

او در خانواده‏اى متدين و با فرهنگ بزرگ شد.پدرش قاضى مشهورى بود كه در زمان امير ابى العباس احمدبن الاغلب، متولى قضاوت بود و خود بر امور حسبه و مظالم مباشرت مى‏كرد.وى استحقاق لقب «چراغ قيروان‏» را پيدا كرد. (1)

قيروان در عصر ابن سحنون، دارالعلم و دارالسنه بود; به‏گونه‏اى كه از تمام نواحى مغرب، (2) دانش پژوهان براى تحصيل علوم اسلامى به آنجا روى مى‏آوردند.در قيروان از همان اواسط قرن اول هجرى - كه دعوت اسلامى از آنجا انتشار يافت - مكتبها و مدارس ابتدايى پديد آمد و معلمان به نوآموزان، قرآن و لغت عربى و نحو و حساب مى‏آموختند.مساجد از مهمترين مكانهايى بود كه به امر آموزش و پرورش اختصاص يافته بود. (3)

در زمان ابن سحنون، معلمى شغل به‏شمار مى‏آمده است و عده‏اى جز پرداختن به تدريس و تعليم و تربيت، كار ديگرى نداشته‏اند.در اين عصر مدارس متعدد بود; علاوه بر پسران، دختران نيز تحصيل مى‏كردند.اين مدارس خوابگاه داشت.خوابگاه دختران از خوابگاه پسران جدا بود و همچنين به دانش پژوهان غذا داده مى‏شد. (4)

ابن سحنون در چنين محيط با فرهنگ و تمدنى بزرگ شد و علوم آن روز را فرا گرفت و و حجاز (6) بسيار بهره برد.او فقه مالكى را نزد پدر آموخت و از روات معتبر چون عبد الله بن ابى حسان يحصبى، موسى بن معاوية صمادحى، عبدالعزيز بن يحيى مدنى هاشمى، عبدالمؤمن بن مستنير جزرى، ابو عبدالرحمن بقى بن مخلد و ابو مصعب و سلمة بن شبيب حديث‏شنيد و از ابوالحسن محمدبن نصر بن حضرم فن مناظره را آموخت و در اين فن بسيار قوى گرديد.

او همچنين به فقه مالكى اشراف كامل پيدا كرد و در حيات پدرش و در كنار حلقه درسى وى، حلقه درسى فقهى در خانه شخصى خود و جامع عقبه (7) تشكيل داد و فقه مالكى را تدريس مى‏كرد.ابوالعرب محمدبن احمد (از علماى تونس) او را كاملا مشرف به مذهب فقهى مالك و آثار وى مى‏داند و وثاقت او را در اين زمينه ستوده است.او در عصر خويش، يكى از علماى برجسته و مشهور بوده است و به همين علت، هنگام ديدارش از مصر، علما و بزرگان مصر به ديدار وى رفتند.مزنى از جمله كسانى است كه پس از اين ديدار، سوگند ياد كرد كه كسى را داناتر و تيز هوش‏تر از وى نيافته است. (8)

ابن سحنون شاگردان بسيارى تربيت كرد كه از آن ميان ابراهيم بن عتاب خولانى، ابو محمد بن حكمون، ابن ابى الوليد خطيب و ابوالقاسم طورى، متولى مظالم قيروان را مى‏توان نام برد. (9)

ابن سحنون برخوردار از روحيه سلحشورى و دفاع از اسلام و مسلمين بوده است; از اين رو وى در ماجراى جنگ با روميان از قيروان به قصرالطوب رفت و با حمايت مردم، روميان را كه به قصد تعرض به اموال مسلمانان آمده بودند، شكست داد. (10)

اين دانشمند بزرگ در موضوعات مختلف مانند: اصول دين، فقه، تاريخ، سيره و تعليم و تربيت كتاب نوشته است.

در موضوع اصول دين، كتابى به نام «اصول‏الدين‏» نگاشته كه نسخه خطى آن در كتابخانه اوقاف رباط ضمن مجموعه‏اى موجود است.در فقه، چند كتاب نوشته، به نامهاى: الرسالة السحنونية، آداب المتناظرين و النوازل (نوازل‏الصلاة) كه در كتابخانه الازهر و دارالكتب مصر و كتابخانه كتانى در رباط موجود است.در تاريخ، كتابى در شش جزء و در سيره در بيست جزء نگاشته است.

در تعليم و تربيت، آداب‏المعلمين را نگاشته است كه به سال 1348 ه.ق. (1929 م.) (يا1931 م.) توسط شركت تونس براى نشر نسخ خطى كتب عربى (11) به كوشش حسن حسنى عبدالوهاب در تونس منتشر شد و به همت لوكونت‏به فرانسه ترجمه و در مجله «مطالعات اسلامى‏» در پاريس (به سال 1953 م.) به چاپ رسيد (12) و نيز همين كتاب به كوشش احمد فؤاد الاهوانى ضمن كتاب التربية الاسلامية، در قاهره (1955 م.) انتشار يافت.همچنين در كتاب الفكر التربوى الاسلامى و دكتر محمد ناصر (ص 19- 34) كه در وكالة المطبوعات كويت انتشار يافته، از احمد فؤادالاهوانى عينا نقل كرده است: «بيشتر شهرت ابن سحنون، به خاطر همين كتاب او در تعليم و تربيت است‏» . (13)

/ 8