آيه ى تطهير و گفتار زنان پيامبر اكرم - فاطمه زهرا نسخه متنی

نازل شده است و در آن هنگام رسول اكرم، حضرت
صديقه، اميرالمؤمنين، و حسنين صلوات الله عليهم حضور داشته اند، جناب ام سلمه خودش از رسول اكرم صلى الله عليه و آله و سلم تقاضا مى كند كه من نيز به جمع شما داخل بشوم و تحت كساء [ كساء به معنى لباس و بالاپوش است. ] نزد شما خاندان رسالت قرار گيرم؟ حضرت او را نهى كرد و فرمود: نه، تو داخل نشو (و انت الى خير) [
«انت الى خير» يعنى عاقبت تو بخير خواهد بود. منظور حضرت اين است كه: اى ام سلمه، سرانجام و پايان امر تو به خير و نيكى ختم خواهد گرديد ولى اين مقامى كه شاهد آن هستى (مقام تطهير) فقط مخصوص ما پنج تن است.

عبارت «و انت الى خير» به صورتهاى ديگرى نيز نقل شده است. محب الدين طبرى دليل اختلاف اين قسمت از روايت و همچنين قسمتهاى ديگر را اين مى داند كه اين عمل پيامبر در منزل ام سلمه و فاطمه و ديگران بارها تكرار شده است. (الصواعق المحرقه ص 222). ] چون اين آيه مخصوص است به ما پنج تن.

[
اينكه شيعه ى اماميه به عصمت و طهارت تمامى 12 امام معتقدند مستفاد از فرمايشات پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله و سلم است. عامه نيز به اين موضوع اقرار دارند و يكى از احاديثى كه در اين باره نقل نموده اند روايت زير است:

«عن عبدالله بن عباس، قال: سمعت رسول الله صلى الله عليه و آله و سلم يقول: انا و على والحسن والحسين و تسعه من ولد الحسين مطهرون معصومون». (فرائدالسمطين ج 2/ 133، 133/ ح 430، 564). يعنى: «ابن عباس مى گويد: من از رسول خدا شنيدم كه فرمود: من و على و حسن و حسين و نه فرزند حسين مطهر و معصوم مى باشيم».] نام جماعتى از صحابه كه شأن نزول اين آيه را در خصوص پنج تن نقل كرده اند و روايات آنها متواتر است به اين شرح مى باشد:

1- سعدبن ابى وقاص [ سعد بن ابى وقاص مالك بن اهيب (و يا: وهيب) زهرى متوفاى سال 54 يا 55 يا 56 و يا 58 هجرى. ] 2- انس بن مالك [ انس بن مالك بن نضر نجارى خزرجى ابوثمامه (و يا: ابوحمزه) متوفاى سال 93 هجرى. ] 3- ابن عباس [ عبدالله بن عباس بن عبدالمطلب متوفاى سال 68 هجرى. ] 4- ابوسعيد خدرى [ ابوسعيد سعدبن مالك بن سنان انصارى خدرى متوفاى سال 74 هجرى. ] 5- عمر بن ابى سلمه [ عمربن ابى سلمه بن عبدالاسد مخزومى متوفاى سال 83 هجرى. ] 6-واثلة بن اسقع [ و اثله بن اسقع بن عبدالعزى ليثى كنانى متوفاى سال 83 و يا 85 هجرى. ] 7- عبدالله بن جعفر [ عبدالله بن جعفر بى ابى طالب هاشمى متوفاى سال 80 هجرى. ] 8- ابوحمراء هلال [ ابوحمراء هلال بن حارث (و يا ابن ظفر). ] 9- ام سلمه 10- عايشه [ عايشه بنت ابى بكر بن ابى قحافه- از همسران پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله و سلم- متوفاى سال 58 هجرى مى باشد. ] 11- ابوهريره [ ابوهريره دوسى يمانى متوفاى 57 يا 58 و يا 59 هجرى. ] 12- معقل بن يسار [ معقل بن يسار بن عبدالله مزنى متوفاى حدود 65 هجرى. ] 13-ابوالطفيل [ ابوالطفيل عامربن واثله ليثى متوفاى 100 يا 102 يا 108 و يا 110 هجرى. ] 14- جابر بن عبدالله [ جابر بن عبدالله انصارى متوفاى 73 يا 74 و يا 78 هجرى. ] 15- ابوبرزه ى اسلمى [ ابوبرزه ى نضله بن عبيد بن عابد اسلمى متوفاى سال 65 هجرى. اقوال ديگرى نيز در نسب ابوبرزه نقل شده است. ] 16- مقداد بن اسود [ مقداد بن عمرو كندى حضرمى معروف به مقداد بن اسود متوفاى 33 هجرى. ] [
علماى عامه در كتب خويش شأن نزول آيه ى تطهير را از اين صحابه نقل نموده اند و ما در تعليق شماره ى 1 منابعى را كه اين علما احاديث مربوطه را در آن روايت نموده اند بتفصيل درج نموده ايم.

لازم به ذكر است از آنجائيكه مبناى عامه بر اين است كه تمامى صحابه ى پيامبر عادل مى باشند ديگر نيازى به توثيق يك يك صحابه نيست و ما نيز به همين ذكر نام آنان بسنده مى نماييم ولى در تعليق شماره ى 1 هنگامى كه نام تابعين و علماى عامه را آورده ايم ابتدا بر اساس كتب رجالى عامه به تعديل يكايك آنان پرداخته و سپس مصدر مربوط به آيه ى تطهير را درج نموده ايم.] رواياتى كه صحابه ى مذكور نقل كرده اند، در اين موضوع هم رأى و هم سخن هستند كه آيه ى شريفه ى تطهير در خانه ى ام سلمه نازل شده، و فقط در شأن پنج تن بوده است و هيچيك از زنان پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم داخل اين قضيه نيست، و اين مطلب از مسلمات است. غير از حضرات صحابه، تقريبا 300 نفر ديگر اين روايت را نقل كرده اند كه در اكثر آنها تصريح شده است كه محل نزول آيه خانه ى «ام سلمه» بوده است. و ما مشخصات اين 300 نفر را كه در قرون مختلفه مى زيسته اند
بطور تفصيل در كتاب «الغدير» شرح داده ايم.

[ اسناد شأن نزول آيه ى تطهير در مجلدات دوازدهم به بعد الغدير آمده و متاسفانه تاكنون طبع نگرديده است. حقير تا اين زمان موفق به زيارت مجلدات مذكور نگرديده ام، ولى آنچه كه مسلم است اين است كه: با توجه به كتبى كه پس از فوت مرحوم علامه امينى بطبع رسيده، مدارك بيشترى در خصوص شأن نزول آيه ى تطهير در دسترس مى باشد. ما نام 300 نفر از رواتى را كه شأن نزول آيه ى تطهير را نقل نموده اند (و شامل تابعين و علماى عامه مى باشند) در تعليق شماره ى 1 آورده ايم، هرچند كه يقيا آنچه كه در اين تعليق ذكر كرده ايم بهيچ وجه ما را از مطالبى كه در اين باره در الغدير آمده است بى نياز نخواهد ساخت. باشد كه بزودى چشم شيعيان به بقيه ى مجلدات الغدير نيز روشن گردد. تنها اشاراتى كه در مجلدات مطبوع الغدير به آيه ى تطهير شده مطالبى است كه در مجلدات ج 1/ 50، ج 3/ 24، 196، ج 5/ 416، ج 6/ 170، ج 7/ 236، ج 9/ 348 درج است و همگى بصورت اشاره بوده و در نهايت اختصار مى باشد. ] بعد از نزول آيه ى تطهير از پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله و سلم پرسيده شد كه اين آيه ى شريفه در شأن كيست؟ حضرت فرمود: «در شان من، على، فاطمه، حسنين».

[ ابوسعيد خدرى مى گويد پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم فرمود: نزلت هذه الايه فى خمسه: فى و فى على و حسن و حسين و فاطمه (انما يريد الله) الايه. (تفسير طبرى ج 22/ 5، شواهدالتنزيل ج 2/ ح 769، فرائدالسمطين ج 2/ 10/ ح 356، الصواعق المحرقه ص 221، تفسير ابن كثير ج 3/ 485، مختصر تاريخ دمشق ج 7/ 13، مجمع الزوائد ج 9/ 67، درالمنثور ج 5/ 198، ينابيع الموده ص 294). «يعنى: اين آيه (انما يريد الله) در شان پنج نفر نازل شده است: من و على و حسن و حسين و فاطمه». ] پس با توجه به مطالب فوق، جاى هيچگونه ترديدى نيست كه حضرت صديقه زهرا عليهاالسلام نيز مشمول آيه تطهير است و در كلمه «اهل البيت» او نيز مراد مى باشد. گذشته از اينها، پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله و سلم، براى اثبات و روشن شدن حقيقت امر كار بسيار جالبى كرده است كه 9 نفر از صحابه آنرا نقل كرده اند، به اين شرح كه بعد از نزول اين آيه، حضرت رسول صلى الله عليه و آله و سلم، هر روز (تا زمان وفاتش تقريبا)، هنگام خروج ازمنزل كه براى اقامه ى نماز صبح به مسجد تشريف مى برد، قبل از نماز صبح به در خانه ى حضرت صديقه عليهاالسلام مى آمد و مى فرمود:

«السلام عليكم يا اهل البيت، (انما يريد الله ليذهب عنكم الرجس اهل البيت و يطهركم تطهيرا)».

«سلام بر شما اى اهل البيت، بدرستيكه خدا اراده فرموده است كه هر ناپاكى را از شما خاندان نبوت دور گرداند و شما را پاك و منزه نمايد». را وى مى گويد: من شش ماه در مدينه بودم و اين جريان را هر روز مشاهده كردم.

[
صحابه اى كه از ايشان وقوع اين عمل پيامبر بمدت 6 ماه گزارش شده است عبارتند از:

(1)- اميرالمومنين عليه السلام: ينابيع الموده ص 174.

(2)- انس بن مالك: معجم كبير طبرانى ج 3/ 56، ج 22/ 402، مسند احمد ج 3/ 259، 285، مسند طيالسى ص 274/ ح 2059، مشكل الاثار ج 1/ 338، شواهدالتنزيل ج 2/ ح 637- 639، 644، 773.

(3)- ابوالحمراء هلال: معجم كبير طبرانى ج 3/ 56، 22/ 200، شواهدالتنزيل ج 2/ ح 695، 696.] در روايات ديگرى راوى نقل مى كند: من نه ماه در مدينه توقف كردم و هر روز ناظر اين صحنه بودم.

[
صحابه اى كه از ايشان وقوع اين عمل پيامبر بمدت 9 ماه گزارش شده است عبارتند از:

(1)- انس بن مالك: شواهدالتنزيل ج 2/ ح 640- 642، ينابيع الموده ص 108، 174.

(2)- ابوالحمراء هلال: مشكل الاثار ج 1/ 338، كفايه الطالب ص 232، شواهدالتنزيل ج 2/ ح 702.

(3)- ابوسعيد خدرى: شواهدالتنزيل ج 2/ ح 668، مناقب خوارزمى ص 23.] در روايت ديگرى راوى اظهار مى دارد: من 12 ماه در مدينه ساكن بودم و هر روز شاهد اين روش پيامبر بودم و اين جريان تا آخرين روز زندگانى رسول اكرم صلى الله عليه و آله و سلم ادامه داشته است.

پس با توجه به مطالب مذكور كاملا روشن است كه آيه ى تطهير مخصوص بوده است به خانه ى صديقه عليهاالسلام، و آن اشخاصى كه در آنجا ساكن بوده اند. حضرت رسول اكرم صلى الله عليه و آله و سلم كه به اين روش، به اين استمرار، به اين استقرار و در اين مدت متوالى، هر روز بر در خانه ى زهرا عليهاالسلام مى آمد، منظورش اين بوده است كه اگر كسى سخنان آموزنده و تعيين كننده ى او را نشنيده است امروز بشنود، و اگر امروز نشد فردا، و اگر فردا نشد، روزهاى ديگر. همه ى صحابه، چه آنانكه در مدينه حضور داشتند، و چه مسافرينى كه وارد شهر مى شدند، از اين روش رسول اكرم صلى الله عليه و آله و سلم آگاه شدند كه آيه ى تطهير فقط و فقط در شأن خاندان پيامبر (پنج تن عليهم السلام) نازل شده است.

آيه ى تطهير و گفتار زنان پيامبر اكرم

اينك بررسى اينكه آيا از همسران پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم كسى در مورد آيه ى تطهير ادعائى كرده است يا نه؟ در اين مورد شيعيان رواياتى از زنان پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم از جمله ام سلمه نقل كرده اند كه آن احاديث را حضرات عامه نيز صحيح و معتبر شمرده اند. يكى از آن روايات كه مورد قبول فريقين (شيعه و سنى) مى باشد، اين است كه جناب ام سلمه مى فرمايد: من از پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم پرسيدم كه اين آيه در شأن كيست؟ حضرت فرمود: درباره ى من، على، فاطمه و حسنين است و تو هم مشمول اين آيه نيستى.

[
ام سلمه مى گويد: «نزلت هذه الايه فى بيى: (انما يريد الله)، و فى البيت سبعه: جبرئيل و ميكائيل و رسول الله و على و فاطمه والحسن والحسين، و انا على باب البيت، فقلت: يا رسول الله، الست من اهل البيت؟ فقال: انك الى خير، انك من ازواج النبى، و ما قال انك من اهل البيت». (شواهدالتنزيل ج 2/ 82/ 757).

«يعنى: آيه ى (انما يريد الله) در منزل من نازل گرديد و در خانه فقط هفت نفر بودند: جبرئيل و ميكائيل و رسول خدا و على و فاطمه و حسن و حسين. من نيز كنار در خانه (ايستاده) بودم. به پيامبر گفتم: اى رسول خدا، آيا من نيز از اهل بيت مى باشم؟ پيامبر به من فرمودند عاقت تو بخير خواهد شد و تو از همسران پيامبرى، و حضرت به من نفرمود كه تو از اهل بيت هستى».

ام سلمه در روايت ديگرى مى گويد: «نزلت هذه الايه (انما يريد الله) فى رسول الله و على و فاطمه والحسن والحسين». (معجم اوسط طبرانى ج 4/ 271، 272، مناقب ابن مغازلى ص 302، شواهدالتنزيل ج 2/ ح 756، تاريخ ابن عساكر (ترجمه الحسين ع) ص 67).

«يعنى: اين آيه (انما يريد الله) در شأن رسول خدا و على و فاطمه و حسن و حسين نازل شده است».] ام سلمه- كه پس از خديجه- سرآمد زنان پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم است خودش آشكارا اعلام و اقرار مى كند كه من مشمول اين آيه نيستم ؛ [ ام سلمه در روايتى مى گويد: بعد از نزول آيه من به پيامبر عرض كردم: «و انا» ؟ يعنى آيا من هم مى توانم از اصحاب كساء باشم و مشمول آيه ى تطهير گردم؟ ام سلمه مى گويد: من اين سوال را از پيامبر نمودم و به خدا سوگند كه حضرت پاسخ مثبت ندادند بلكه گفتند: تو «عاقبت بخير» خواهى شد. «فقلت: يا رسول الله، و انا؟ قالت: فوالله ما انعم و قال: انك الى خير». (تفسير ابن كثير ج 3/ 484). ] ما همسران نبى، مورد خطاب اين قضيه نيستيم، و كاملا واضح است كه اگر آيه ى شريفه تطهير درباره ى زنان پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم بود، جناب عايشه آنرا بر پيشانى جمل مى نوشت و غوغائى بر پا مى كرد، در صورتيكه هيچيك از همسران رسول اكرم صلى الله عليه و آله و سلم هرگز چنين ادعائى نكرده اند كه اين آيه درشأن آنان بوده است.

[
علاوه بر اينكه چنين ادعايى را هيچيك از همسران پيامبر اظهار نداشته اند عنايت به اين نكته نيز ضرورت دارد كه بعضى از زنان رسول خدا- كه از جمله آنان عايشه مى باشد- چنان در معاصى و عصيان بر پروردگار غرق بوده اند كه بايد آنان را در حقيقت تمثالى از گناه و معصيت دانست و نه نمونه اى از انسان معصوم. اگر بخواهيم درباره ى سيره ى عايشه و حفصه- كه هر دو از همسران پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله و سلم بودند- در اينجا سخن بگوييم و از صدماتى كه اين دو نفر به پيكره ى اسلام وارد نموده اند بحث نماييم، بى ترديد نيازمند به سياه كردن هفتاد من كاغذ خواهيم بود. فقط جا دارد توجه خوانندگان را به يكى از روايات پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله و سلم كه در صحيح مسلم آمده است جلب كنيم و عايشه را با همين يك روايت به سوى محكمه ى عدالت روانه سازيم.

مسلم به سند خويش روايت مى كند كه پيامبر به على فرمودند: «اى على، تو را دوست نمى دارد مگر فرد مومن ؛ و تو را دشمن نمى دارد مگر فرد منافق. (لايحبك الا مومن و لايبغضك الا منافق)». (صحيح مسلم- كتاب الايمان، باب 33- ج 1/ 86/ 131).

با توجه به روايت فوق و با عنايت به اينكه جنگيدن يك انسان با شخض ديگر بيانگر نهايت درجه ى دشمنى و عناد اوست لذا براحتى مى توانيم نتيجه بگيريم كه عايشه- و يا بهتر بگوييم پرچمدار جنگ جمل- از چهره هاى شاخص نفاق در تاريخ اسلام است.]

آيه ى تطهير و گفتار ائمه ى اطهار و حضرت زهرا

اميرالمؤمنين، حضرت صديقه، حسن بن على، حسين بن على، حضرت سجاد، حضرت باقر، و حضرت صادق عليهم السلام همگى در هنگام منقبت شمارى به اين آيه استناد و احتجاج كرده و برهان سخن خويش قرار داده اند.

[ مستدرك حاكم ج 3/ 172، كفايه الطالب ص 32، مناقب ابن مغازلى ص 302، ينابيع الموده ص 108، تفسير طبرى ج 22/ 7، مقتل الحسين ج 2/ 61، شواهدالتنزيل ج 2/ ح 649- 652، 704،672، العمده ابن بطريق ص 38، 51، 52، (به نقل از تفسير ثعلبى)، مناقب خوارزمى ص 224. ] اميرالمؤمنين عليه السلام در يوم الشورى براى اثبات گفتار خود به اين آيه احتجاج و استنشاد نموده است كه آيا آيه ى تطهير در مورد ما نيست؟ و تمامى صحابه اى كه در آنجا حضور داشتند ضمن قبول اظهارات آن حضرت عرض كرده اند: بلى، اين آيه در شأن شماست؛ [ مناقب خوارزمى ص 224. متن كامل اين مناشده را در تعليق شماره ى 2 آورده ايم. ] و اين مطلب از مسلمات است.

آيه ى تطهير و گفتار صحابه

همانطوريكه در قسمت اول اين بخش اشاره شد، تمام صحابه و تابعين در اين مطلب هم راى و هم سخن هستند كه آيه ى تطهير در شأن پنج تن است و از آنان كسى كه مخالف اين عقيده است، فقط و فقط عكرمه [
ابوعبدالله عكرمه بربرى (متوفاى 105 هجرى) فردى است كه بتصريح علماى عامه از خوارج بوده و كذاب است. وى به دشمنى با خاندان پيامبر اشتهار داشته است. ما در قسمت پايانى اين كتاب در تعليق شماره ى 3 درباره ى عكرمه بتفصيل سخن خواهيم گفت.

آنچه كه در اينجا لازم به ذكر است اين است كه بسيار مضحك مى باشد كه در مقابل انبوه رواياتى كه در خصوص نزول آيه در شأن پنج تن نقل شده است، قول فرد معلوم الحالى مانند عكرمه طرح گردد.

خوانندگان سخنان عكرمه را بعنوان يك نظر تفسيرى نگاه نكنند بلكه از اين گفتار عكرمه دريابند كه وى تا چه حد در دروغ و افترا و معاندت با اهل بيت پيامبر اكرم صلوات الله عليهم جسور و بى پرواست. جاى دريغ و درد است كه علماى عامه در اين مورد (و يا موارد ديگر) اراجيف عكرمه را در د يك نظر تفسيرى مطرح مى كنند. ابن جرير طبرى در تفسير خود مى گويد: بعضى معتقدند كه آيه ى تطهير درباره ى پنج تن نازل شده است و بعضى هم معتقدند كه درباره ى زنان پيامبر است. طبرى سپس براى طرح عقيده ى گروه اول به 16 روايت محكم و صحيح استناد مى كند كه آن روايتها همگى از صحابه ى پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم مى بشد، يعنى 16 رواى از صحابه نقل مى كند كه آيه ى تطهير در شأن پنج تن نازل شده است، بعد براى طرح نظر گروه دوم بدون اينكه رايى از صحابه نقل نمايد مى گويد عكرمه معتقد بوده كه اين آيه درباره ى زنان پيامبر است. (تفسير طبرى ج 22/ 5- 8. اگر واقعا بر اين نوع استدلال بتوان تفسير روايى آيات قرآنى نام نهاد، و مراد از وجوه تفسيرى يك آيه، امثال همين نقل قولها باشد، بايد قبول كنيم كه هر فردى در هر دوره اى مى تواند مطالبى از خود بربافد و بعنوان تفسير به بازار حراج بدهد چنانكه در زمان خلافت بنى العباس نيز گفتند: بنى العباس نيز مشمول اين آيه مى باشند. (مراجعه بفرماييد به الصواعق المحرقه ص 223، 224).

طرح شان نزول آيه ى تطهير در خصوص بنى العباس، پيامد طرح نظر امثال عكرمه در تفاسير است. اگر سخن افرادى چون عكرمه- تحت عنوان وجوه تفسيرى آيه- نقل نمى شد ديگر افراد جرات اين را بخود نمى دادند كه امثال هارون الرشيد و متوكل را نيز مشمول آيه ى تطهير نمايند. اگر قرار باشد اين تافهات و خزعبلات را بعنوان تفسير قرآن تلقى نماييم و آنها را حقايق دينى بپنداريم واقعا ديگر چه چيزى از دين باقى خواهد ماند؟!] مى باشد كه داستان «سياق» از او نقل شده است.

[ منظور از داستان سياق اين است كه عكرمه مدعى است كه چون آيات قبل از آيه ى تطهير و همچنين آيه ى بعد آن مربوط به زوجات پيامبر است پس بهمان سياق آيه ى تطهير هم درباره ى همسران پيامبر است. پاسخ اين است كه آيات قبل از آيه ى تطهير و يا آيه ى بعد از آيه تطهير كه درباره ى زوجات پيامبر است همگى داراى ضمائر مونث مى باشد و حال آنكه دو ضمير موجود در آيه ى تطهير مذكر است و لذا از نظر ظاهر كلام امكان ندارد آيه درباره ى زنان پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم باشد و اين موضوعى است كه علماى عامه نيز آن را پذيرفته اند. ]