ترجمه و تفسیر نهج البلاغه جلد 5

فهرست مطالب

متن خطبه بيست و يكم 3

ترجمه خطبه بيست و يكم اين خطبه سخنى است جامع موعظه و حكمت 3

تفسير عمومى خطبه بيست و يكم 4

فان الغاية امامكم 4

چه بخواهيم چه نخواهيم چه بدانيم چه ندانيم رو به هدف نهائى پيش ميرويم 4

توضيح اصول كلى موجوديت جهان هستى 6

پى آمد ناديده گرفتن دريافت ها از جهان هستى يكم تا چهاردهم 7 6

و ان ورائكم الساعة تحدوكم 8

واقعيت روز مشاهده نتايج حيات چنان محقق و حتمى است كه گوئى مانند يك

عامل موجود دنبال شما افتاده و شما را به ورود در آن صحنه ميراند 8

تخففوا تلحقوا فانما ينتظر باولكم اخركم 10

خاصيت اساسى روان آدمى پرواز سريع به هدف اعلاى زندگى است

پر و بال اين مرغ ابد پرواز را نبنديد 11

متن خطبه بيست و دوم 13

ترجمه خطبه بيست و دوم 15

هنگاميكه خبر بيعت شكنان به او رسيد فرمود توبيخ بيعت شكنان 15

خون عثمان 15

تهديد به جنگ 15

تفسير عمومى خطبه بيست و دوم 16

الا و ان الشيطان قد ذمر حزبه و استجلب جلبه 17

شيطان و حزب او 17 [ 294 ]
آنانكه دور اين شياطين جمع ميشوند 18

ليعود الجور الى اوطانه و يرجع الباطل الى نصابه 18

تلاش اينان براى برگرداندن ستم و انحرافات به جامعه است 18

و اللّه ما انكروا على منكر و لا جعلوا بينى و بينهم نصفا 21

موقعيتى كه امير المؤمنين عليه السلام در حادثه عثمان براى خود انتخاب كرده بود 21

سخن على ( ع ) درباره قتل عثمان 24 21

خون عثمان 24

و انهم ليطلبون حقا هم تركوه و دماهم سفكوه 24

آنجا كه پيمان شكنان انداختن جرمى بگردن انسان مبرا را وسيله اى براى

ارتكاب جرمى ديگر قرار ميدهند 25

فلئن كنت شريكهم فيه فان لهم نصيبهم منه و لئن كانو اولوه دونى

فما التبعة الا عندهم و ان اعظم حجتهم لعلى انفسهم 26

شما اين مسئله را پيش مى كشيد كه من بايد پاسدار خانه عثمان باشم و چون نبوده ام شريك خون اويم 26

يرتضعون اما قد فطمت و يحيون بدعة قد اميتت 27

داستان پيمان شكنان چه ريشه هائى داشته است ؟ 27

يا خيبة الداعى من دعا و الى من اجيب 28

دعوت كننده كيست ؟ و دعوت به چه مى كند ؟ 28

و انى لراض بحجة اللّه عليهم و علمه فيهم 29

اولين و آخرين آرامشى كه حق طلبان در برابر باطل گرايان زورگو دارند 30

تهديد به جنگ 31

فان ابوا اعطيتهم حد السيف و كفى به شافيا من الباطل و ناصرا للحق و من العجب بعثهم الى ان ابرز للطعان و ان اصبر للجلاد 31

دو گروه متضاد كه يكديگر را به مرز زندگى و مرگ دعوت مى كنند 32

شمشير در دست انسان شناسان انسان محور 33

شمشير در دست انسان شناسان خود محور 33

نقل قطعه اى از هوگو 33

هبلتهم الهبول ، قد كنت ما اهدد للحرب و لا ارهب بالضرب

و انى لعلى يقين من ربى و غير شبهة من دينى 37

آن كس از تهديد به جنگ مى هراسد كه از مرگ ميترسد 37 [ 295 ]
نظرياتى از على ( ع ) درباره انسان مرگ پروردگار جهان هستى 40 38

متن خطبه بيست و سوم 41

ترجمه خطبه بيست و سوم شامل تهذيب فقرا و تاديب اغنياء 42

تهذيب فقرا 42

تأديب اغنياء 43

تفسير عمومى خطبه بيست و سوم 45

فان الامر ينزل من السماء الى الارض كقطرات المطر الى كل

نفس بما قسم لها من زيادة او نقصان 45

اختلاف مردم در بهره بردارى از مواد معيشت و امتيازات 45

مسائلى درباره تفاوت عدالت و تساوى 46

مسئله يكم دوم سوم 48 46

فان راى احدكم لاخيه غفيرة فى اهل او مال او نفس فلا تكونن له فتنة 48

موقعيت انسانها در برابر امتيازات قانونى و غير قانونى كه نصيب بعضى

از افراد مى شود 48

توضيح امتيازات طبيعى ، يكم 49

توضيح ابعاد برتريها يكم دوم 49

توضيح امتيازات طبيعى دوم 50

فان المرء المسلم ما لم يغش دنائة تظهر فيخشع لها اذا ذكرت

و يغرى بها لئام الناس ، كان كالفالج الياسر الذى ينتظر

اول فوزة من قداحه توجب له المغنم و يرفع بها عنه المغرم 52

اگر تن به پستى ها ندهيد بهر حال برنده خواهيد بود 52

و كذالك المرء المسلم البرى من الخيانة ينتظر من اللّه احدى الحسنيين :

اما داعى اللّه فما عند اللّه خير له ، و اما رزق اللّه فاذا هو

ذو اهل و مال و معه دينه و حسبه 54

احدى الحسنيين شعار الهى اسلام 54

معناى احدى الحسنيين يكم دوم 55

توضيحاتى درباره سعادتمندى يكم دوم سوم 60 55

توضيح دو گانه نيايش از ديد مولوى 59

و ان المال و البنين حرث الدنيا و العمل الصالح حرث الاخرة [ 296 ]
و قد يجمعها تعالى لاقوام 60

مختص اساسى مال و فرزندان و عمل صالح 61

تقسيم موقعيت ها بعد يكم بعد دوم 62 61

فاحذرو اللّه ما حذركم من نفسه و اخشوه خشية ليست بتعذير 62

تقوى و ترس و هراس و بر حذر بودن از خدا يعنى چه ؟ 63

و اعملوا فى غير رياء و لا سمعة فانه من يعمل لغير اللّه يكله اللّه لمن عمل له 66

با رياكارى و شهرت پرستى اعمال خود را تباه نسازيم 67

آيات مربوط به مسائل بالا و نقل روايات 72 69

اين است منطقى ترين پاسخ 73

نسئل اللّه منازل الشهداء و معايشة السعداء و مرافقة الانبياء 73

مسير كاروان حق و حقيقت رو به منزلگه نهائى شهيدان و سعادتمندان ابدى

و پيامبران الهى است 73

آيات يازده تا هجدهم سوره بقره 76

تحليلى در آيات فوق 79 77

تأديب اغنياء 79

ايها الناس انه لا يستغنى الرجل و ان كان ذامال عن عترته و دفاعهم

عنه بايديهم و السنتهم ، و هم اعظم الناس حيطة ورائه و المهم لشعثة

و اعطفهم عليه عند نازلة اذا نزلت به 79

دودمان و خويشاوندان ، ديدگاه يكم دوم 81 80

و لسان الصدق يجعله اللّه للمرء فى الناس خير له من مال يرثه غيره 81

فايده زبان راستين كه در جامعه منعكس مى گردد بهتر از مالى است كه

بى اختيار در دست وراث قرار مى گيرد 81

توضيح مال ، يكم دوم 82

الا لا يعدلن احدكم عن القرابة يرى بها الخصاصة ان يسدها بالذى

لا يزيده ان امسكه و لا ينقصه ان اهلكه و من يقبض يده عن عشيرته فانما

تقبض منه عنهم يد واحدة و تقبض منهم ايد كثيرة و من تلن حاشيته يستدم

من قومه المودة 84 83

ذكر رواياتى درباره خويشان و وابستگان 84

خواص نيكى بر خويشاوندان 85

يكم تصفيه دوم نمو و افزايش مال سوم برطرف شدن گرفتارى [ 297 ]
چهارم آسان شدن حساب پنجم به تأخير افتادن مرگ آبادى محيط زيست 88 85

متن خطبه بيست و چهارم 91

ترجمه خطبه بيست و چهارم در جهاد اطاعت خداوند وصول به كمال 91

تفسير عمومى خطبه بيست و چهارم 92

و لعمرى ما على من قتال من خالف الحق و خابط الغى من ادهان و لا ايهان 92

جهاد در راه خدا با تصنع و سستى ناسازگار است 92

فاتقو اللّه عباد اللّه و فروا الى اللّه من اللّه 93

از خدا بسوى خدا 94

و امضوا فى الذى نهجه لكم و قوموا بما عصبه بكم فعلى ضامن

لفلجكم آجلا ان لم تمنحوه عاجلا 95

راهى را پيش بگيريم كه آفريننده راه و مقصد معين كرده است 95

توضيحى درباره عقل نظرى 97 96

توضيحاتى در مورد ارائه راه از نظر قرآن 98

يكم سبيل ، آيات گروه يكم 99

گروه دوم كفر و انحراف . گروه سوم مسير حكمت . گروه چهارم 100 99

گروه پنجم . مقصد حيات معقول يك راه بيشتر ندارد 103 101

قيام فرد و جامعه بايد روبآن هدف و با آن عوامل باشد كه مربوط

به آن فرد و جامعه است 103

معناى قيام يكم تا هفتم 105 104

فعلى ضامن لفلجكم آجلا ان لم تمنحوه عاجلا 105

قيام براى خدا با شرايط فوق بهر حال پيروز است 106

متن خطبه بيست و پنجم 107

ترجمه خطبه بيست و پنجم هنگامى فرموده كه دو والى آن حضرت

محل مأموريت خود را ترك كرده بودند و ياران معاويه بر شهرها مسلط شده بودند 109

تفسير عمومى خطبه بيست و پنجم 111

ما هى الا الكوفة اقبضها و ابسطها ان لم تكونى الا انت تهب

اعاصيرك فقبحك اللّه 111

چه كند رهبر جامعه اى كه همواره بادهاى آراء و عقايد متضاد و گوناگون [ 298 ]
در جو آن وزيدن مى گيرد 111

اجتماع و تشكل برنده است و جدائى و گسيختگى بازنده 117

نظريه على ( ع ) در تشكل اجتماعى . يكم تا چهارم 119 118

فلو ائتمنت احدكم على قعب لخشيت ان يذهب بعلاقته 119

رهبرى بزرگترين انسان در جامعه ايكه شخصيت افرادش با يك كاسه

چوبين معامله مى شود 119

اللهم انى قد مللتهم و ملونى و سئمتهم و سئمونى فابدلنى بهم

خيرا منهم و ابدلهم بى شرا منى . اللهم مث قلوبهم كما يماث الملح فى الماء 120

همه سطوح روانى رهبر رهبران ميشورد 121

جواب يك سؤال مقدر 124

اما و اللّه لوددت ان لى بكم الف فارس من بين فراس بن غنم 126

يك هزار سوار كه مطيع رهبر است ، بهتر است از صدها هزار سپاهى

كه هر يك از افرادش در خود رائى غوطه ور است 127

متن خطبه بيست و ششم 129

ترجمه خطبه بيست و ششم وضع عرب پيش از بعثت 130

بيان حال خود پيش از بيعت 130

معاويه كيست و چه كرده ؟ عمرو عاص كيست و چه كرده ؟ 131

معرفى معاويه و خاندان و اعمال او 138 131

معرفى عمروعاص و كارهاى او 145 139

تفسير عمومى خطبه بيست و ششم 147

ان اللّه بعث محمدا صلى اللّه عليه و آله و سلم نذيرا للعالمين و امينا

على التنزيل و انتم معشر العرب على شر دين و فى شر دار . منيخون

بين حجارة خشن و حيات صم ، تشربون الكدر و تاكلون الجشب ،
و تسفكون دمائكم و تقطعون ارحامكم ، الاصنام منصوبة و الآثام بكم معصوبة 147

محمد صلى اللّه عليه و آله تبليغ كننده رسالت الهى با كمال امانت 147

آياتى از قرآن مجيد درباره عمومى بودن رسالت پيامبر بر همه جهانيان

اين همان رسالت ابراهيم است 149

ذكر آياتى چند بر وحدت متن اصلى اديان آسمانى 155 150

پاسخ باعتراض در مورد خاتميت 155 [ 299 ]
طرح مسائلى در مورد عقل ، يكم دوم 156

و شما طائفه عرب دارى بدترين دين در بدترين جامعه بوديد 157

اصول تمدن ها 157

تعريف تمدن 158

تفاوت بين تمدن و فرهنگ يكم دوم سوم 159

عموميت عناصر تمدن يكم تا پنجم 161 160

تعريف تمدن از دو ديدگاه مختلف ، يكم دوم 162 162

نقل مطالبى از كتاب هشت گناه بزرگ انسان متمدن 166 163

علت اساسى سقوط تمدن ها 166

علت سقوط تمدن ها از ديدگاه قرآن 167

توضيح مفاهيمى از ظلم 168

مبانى شناخت اصول فلسفى تمدن شناسى 169

بازيگرى و تماشاگرى ما در شناخت و تفسير و تحليل تمدن ها 169

توضيح جمله ما در نمايشنامه بزرگ وجود هم بازيگريم هم تماشاگر 170

توضيح عوامل بازيگرى ها ، يكم دوم 173 172

راه از بين بردن يا تقليل بازيگرى ناشى از جبر طبيعت 174

اصول مشترك در شناخت پى ريزى تمدن ها ، نوع اول غير مشروط : خود خواهى حيات 176

تعديل خودخواهى ها بر اساس جبر تكنولوژى ناآگاه از عناصر تمدن واقعى نيست 180

خودشكنى يا تعديل خود خواهى بر اساس جبر تكنولوژى

يا زير بناى قدرت پرستى ماكياولى 182

هشت گناه انسان متمدن از نظر لورنتس 183

پنج گناه ديگر اضافه بر گناهان مزبور 184

يا خودخواهى را بكلى طرد كنيد يا فلسفه ماكياولى را بپذيريد 184

توضيح خلاصه اى از فلسفه ماكياولى : يكم تا هشتم 186 185

تحليل و انتقاد از تفكرات سياسى ماكياولى 187

مسئله يكم : هدف او از فلسفه خويش 187

نتيجه گيرى ماكياولى از اصل تمركز ، يكم دوم 189

مسئله دوم مرام كلى بدبينى و طرفدارى از ظلم و حكومت مطلقه نامحدود 191

موضوع دوم طرفدارى از ظلم و استبداد 193

موضوع سوم حكومت مطلقه نامحدود 194 [ 300 ]
مسئله سوم انسان موجودى است سياسى 195

موضوع يكم دوم 196

مسئله چهارم زمامدار و فن زمامدارى 197

مسئله پنجم و ششم اخلاق مذهب حقوق در دست زمامدار 198

انتقاد از توجيه كنندگان مكتب ماكياولى 199

نقد نظريات هوگو درباره ماكياولى 206 201

قضاوت سانتهيلر درباره ماكياولى 207

هدف گيرى نابخردانه ماكياولى از قانون هدف وسيله را توجيه مى كند

را در ذهن او مختل ساخته 210

كدامين هدف كدامين وسيله را توجيه مى كند ؟ 211

قدرت بعنوان عامل سازنده 213

تعليم و تربيت هاى انسان ساز بايد دو كار اساسى انجام بدهند 214

اصل دوم غير مشروط اقتصاد 218

اصل سوم غير مشروط آزادى و اختيار 220

آزادى وسيله اى است براى بدست آوردن كمال 223

توضيح و تفكيك سه موضوع از يكديگر : يكم رهائى دوم آزادى 223

سوم اختيار 225

اصل چهارم غير مشروط ايستائى يك تمدن آغاز رجوع به قهقرا 227

اصل پنجم غير مشروط قانون عليت 228

طرح و پاسخ سؤالى چند 233 230

آيا با ملاحظات فوق ميتوانيد قانون عليت را در جوامع و تمدن ها در همه

موارد بحساب بياوريد 233

توضيح عموميت قانون عليت يكم تا پنجم 239 233

بحثى در اصول فلسفى مشروط در تمدن شناسى 241

ارتباط تمدن ها و تأثير و تأثر آنها از يكديگر 245

توضيح سه نظريه مهم 246 245

بررسى نظريه سوم 246

توصيفى در حال امير المؤمنين پيش از بيعت 250

فنظرت فاذا ليس لى معين الا اهل بيتى فضننت بهم عن الموت و اغضنيت [ 301 ]
على القذى و شربت على الشجا و صبرت على اخذ الكظم و على امر من طعم العلقم 250

تنها دودمانم آماده دفاع از حق من بودند 250

و لم يبايع حتى شرط ان يؤتيه على البيعة ثمنا فلا ظفرت يد البائع

و خزيت امانة المبتاع 251

يك معامله خسارت بار : شخصيت در برابر تورم خود طبيعى 251

فخذوا للحرب اهبتها و اعدوا لها عدتها فقد شب لظاها و علا سناها و استشعروا الصبر فانه ادعى الى النصر 253

متن خطبه بيست و هفتم 257 255

ترجمه خطبه بيست و هفتم در موقع هجوم لشگر معاويه بانبار

و تحريك مردم به جهاد و فضيلت آن 258

فضيلت جهاد 258

تحريك مردم بر جهاد 258

دلتنگى از سستى مردم 259

تفسير عمومى خطبه بيست و هفتم 261

اما بعد فان الجهاد باب من ابواب الجنة فتحه اللّه لخاصة اوليائه 261

جهاد چيست و چه ارزشى دارد ؟ 261

ماهيت جهاد و اوصاف مجاهدين 263

يكم دوم سوم چهارم پنجم ششم هفتم هشتم نهم 268 264

مقدمه اى بر شناخت و ارزيابى تحولات 269

آيا دين اسلام با شمشير پيش رفته است ؟ 273

توضيحات يكم تا پنجم 275 273

هدف كلى از جهاد فى سبيل اللّه 276

آياتى در تبيين مسأله جهاد 277

تنظيم مسائل اقتصادى 278

2 دفاع از وطن 278

3 جهاد فى سبيل اللّه 279

4 ميراث 5 حكمت و پند 6 انبوه ساختن مال ضد سبيل اللّه 280

نقل جملاتى از حسين بن على ( ع ) و يارانش در مسير و ورود [ 302 ]
بكربلا .

284 . 282

نقل جملاتى از ياران حسين بن على ( ع ) در شب عاشورا 286 75

انواع جهاد و شهيد 287

عنصر هدف 288 [ 303 ]