1- زكريابنآدم قمى
او از اصحاب حضرت رضا و حضرت جواد عليهماالسّلام است و حضرت رضا عليهالسّلام نكاتى راجع به او فرمودهاند كه حاكى از اوج مقامات علمى و معنوى اوست.على بن مسيّب مىگويد: "به حضرت رضا عليهالسّلام عرض كردم: مسافت من بسيار زياد و راه من دور است و برايم فراهم نيست كه هر زمان بخواهم به حضور شما برسم. بنابراين از چه كسى معالم دين خود را فراگيرم؟ فرمود: از زكريّابنآدم قمى كه مورد اعتماد بر دين و دنياست. علىّ بن مسيّب مىگويد: چون به وطن خود بازگشتم به حضور زكريّابنآدم رسيده و همه مسايلى كه مورد نيازم بود از او پرسش كردم. (78)
محمّدبناسحاق و حسنبنمحمد مىگويند: "سه ماه بعد از درگذشت زكريّابنآدم به سوى حج رفتيم، در اثناى راه نامه حضرت رضا عليهالسّلام به دستمان رسيد و در آن نوشته بودند: ياد جريانى كرده بوديد كه از قضاى الهى در مورد آن مردِ از دنيا رفته - زكريا - صورت گرفت. رحمت خدا بر او باد كه در آن روز كه به دنيا آمد و روزى كه از دنيا رفت و روزى كه زنده شده و مبعوث مىگردد! پس به حقيقت كه او ايام زندگى خود را گذرانيد، در حالى كه عارف به حق و قايل به آن و صابر بود و مشكلات را به پاى حقّ حساب مىكرد. به هر چه خدا و رسول واجب گردانيده بود قيام مىنمود. رحمت خدا بر او با كه درگذشت، در حالى كه نقض احكام نكرد و آن را تبديل ننموده و تغيير نداد. پس خداوند پاداش نيّت او را بدهد و مهمترين آرزوى او را به وى عطا كند." (79)
زكريّابنآدم خود مىگويد: "به حضرت رضا عليهالسّلام عرض كردم: من تصميم دارد كه از ميان بستگان و خانوادهام بيرون روم. چه آنكه سفها و اهلگناه در آنها زياد شدهاند. حضرت فرمودند: نه اين كار را مكن، زيرا بلا به سبب تو از اهلبيت و بستگانت دفع مىشود، آنچنان كه از اهل بغداد به بركت موسىبنجعفر عليهالسّلام دفع بلا مىشد." (80)
و در نقلى آمده است كه حضرت رضا عليهالسّلام به زكريّابنآدم فرمودند:
"اِنَّ اللَّهَ يَدْفَعُ الْبَلاءَ بِكَ عَنْ اَهْلِ قُمْ كَما يَدْفَعُ الْبَلاءَ عَنْ اَهْلِ بَغْدادَ بِقَبْرِ مُوسَى بْنِ جَعْفَرٍ عليهالسّلام"؛ راستى كه خداوند به وسيله تو از اهل قم بلا را دفع مىكند، چنانكه از اهل بغداد با قبر موسىبنجعفر عليهالسّلام بلا را دفع مىفرمايد.
سالى حضرت رضا عليهالسّلام از مدينه به حج رفتند كه زكريابنآدم زميل؛ يعنى هم محمل حضرت بود تا به مكه رسيدند. (81)
و بالاخره از اين روايات استفاده مىشود كه آن بزرگوار در اعلادرجه وثاقت و اطمينان است.
قبر شريف او در مقبره مبارك شيخان قم، نزديكى قبر مرحوم ميرزاى قمى است و در زير بقعهاى قرار دارد كه آن بقعه، تجديد بناشده، نماى خارجى آن را كاشيكارى كردهاند.