چشمه خورشید نسخه متنی

خطب اميرالمومنين

تاليف 'مسعده بن صدقه عبدى' كه از عالمان اهل سنت بوده و از امام صادق و امام كاظم عليهماالسلام حديث روايت كرده است. [ ر. ك: رجال النجاشى، ص 295، رجال الكشى، صص 390 و 158 و 72 و 17، رجال ابن داود، ص 188، جامع الرواه، ج 2، ص 228، معجم رجال الحديث، ج 18، صص 139-137. ] وى داراى كتابهايى مختلف از جمله كتاب خطب اميرالمومنين عليه السلام بوده است. [ رجال النجاشى، ص 295، فهرست الطوسى، ص 329، مصادر نهج البلاغه، ج 1، ص 52. ] اين كتاب تا زمان 'سيد هاشم بحرانى' درگذشته به سال 1107 هجرى، موجود بوده و وى در كتاب تفسير خود البرهان فى تفسير القرآن"مكرر از آن نقل كرده و در مقدمه ى خويش نيز متذكر آن شده است. برخى از عالمان احتمال مى دهند كه اين كتاب همان كتاب سابق الذكر باشد. [ الذريعه، ج 7، ص 191، مصادر نهج البلاغه، ج 1، ص 52. ]

كتاب الخطبه الزهراء لاميرالمومنين

اين كتاب از جمله كتابهاى 'ابومخنف لوط بن يحيى ازدى' بزرگ راويان كوفه و مورخ بنام شيعى در گذشته به سال 157 هجرى است. وى از امام صادق "ع" روايت كرده و 'هشام بن محمد بن سائب كلبى' از او نقل كرده است. جد او 'مخنف بن سليم' صحابى شمرده مى شده و از ياران على "ع" بوده و در جنگ جمل در شمار سپاهيان آن حضرت شركت داشته و پرچمدار قبيله ى 'ازد' بوده و در همان جنگ در سال 36 هجرى به شهادت رسيده است. [ رجال النجاشى، صص 225 -224، الفهرست، ص 105، فهرست الطوسى، ص 261. ]

تخصص ويژه ى ابومخنف در حوادث عراق بوده و بيش از هر كس در امر عراق و اخبار و فتوح و حوادث آن آشنايى داشته و درباره ى آن حوادث اثارى بسيار تاليف كرده بوده است كه متاسفانه هيچ يك از آنان به دست نيامده است. [ ن. ك: تاريخ الادب العربى للبروكلمان، ج 1، صص 254 -253، السيد حسن الصدر، الشيعه و فنون الاسلام، الطبعه الرابعه، مطبوعات النجاح، القاهره، 1396 ق. صص 92 -91. ]

عده اى از رجال شناسان اهل سنت به دليل تشيع وى، او را متروك دانسته اند [ الجرح و التعديل، ج 7، ص 182، ميزان الاعتدال، ج 3، صص 420 -419، سير اعلام النبلاء، ج 7، صص 302 -301، محمد بن شاكر الكتبى، فوات الوفيات، تحقيق احسان عباسى، الطبعه الاولى، دار صادر، بيروت، 1973 م. ج 3، ص 225، لسان الميزان، ج 4، ص 584. ] ولى با آنكه ابومخنف از بزرگان مورخان شيعه به شمار مى رود و با شهرتى كه در تشيع دارد، بزرگانى از مورخان اهل سنت چون طبرى و ابن اثير و جز اينان بدو اعتماد داشته و از او حديث و خبر نقل كرده اند. [ الكنى و الالقاب، ج 1، ص 152. ]

برخى از كتابهاى او عبارتند از: المغازى، السقيفه، الرده، فتوح الشام، فتوح العراق، فتوح خراسان، كتاب الشورى، الجمل، الصفين، اهل النهروان و الخوارج، مقتل محمد بن ابى بكر، الغارات، مقتل على عليه السلام، مقتل حجر بن عدى، مقتل الاشتر، مقتل عثمان، مقتل عبدالله بن زبير، مقتل الحسين عليه السلام، اخبار زياد، اخبار المختار، اخبار الحجاج، سيره امام المتقين زيد بن على، كتاب يحيى بن زيد. [ ن. ك: الفهرست، صص 106 -105، رجال النجاشى، صص 225 -224، فهرست الطوسى، ص 261، فوات الوفيات ج 3، صص 226 -225. ]

كتاب الخطبه الزهراء نيز از آثار گرانقدر ابومخنف بوده است كه البته برخى گمان كرده اند كه اين كتاب درباره ى خطبه ى مشهور حضرت زهرا سلام الله عليهاست در حالى كه چنين نيست و روشن است كه اين اثر كتابى از خطبه هاى اميرمومنان "ع" بوده است، چنانكه در آخر سند كتاب آمده است: 'از عبدالرحمن بن جندب از پدرش كه گفت: اميرمومنان "ع" خطبه ايراد فرمود' و سپس خطبه را نقل كرده است . [ فهرست الطوسى، صص 262 -261، مصادر نهج البلاغه، ج 1، ص 53. ]