گفتار سوم: پيوند اعضاى انسان به انسان
اين نوع پيوند نيز خود به اقسامى تقسيم مى شود زيرا عضو پيوندى يا از بدن انسان زنده برداشت مى شود و يا از انسان مرده . در صورت اوّل عضو پيوندى يا به خود دهنده عضو پيوند مى شود و يا به انسان زنده ديگر كه هر كدام به نوبه خود داراى تقسيماتى هستند. در صورتى كه عضوى از بدن شخص برداشت مى شود تا به خود او پيوند زده شود اين برداشت عضو و پيوند يا بنا به ضرورت و ترميم و معالجه اعضاى آسيب ديده ديگر است; مثل برداشتن قسمتى از استخوان تهى گاه جهت پيوند به استخوان ساق پا و ترميم آن و يا اين كه عضو پيوندى عضوى است كه مستوجب حد يا قصاص بوده و بر اثر اجراى مجازات حد و قصاص قطع شده است و محكوم عليه با انجام عمليات پيوند مى خواهد عضو مقطوع را به جاى خود پيوند نمايد كه هر يك از اقسام مذكور جداگانه بررسى خواهد شد. هم چنين گاه عضوى از انسان زنده اى برداشت مى شود تا به انسان زنده ديگرى پيوند شود كه در اين صورت شقوق ذيل متصور است:1 ـ از انسان كافر به مسلمان;2 ـ از مسلمان به كافر;3 ـ از انسان مسلمان مهدور الدم به انسان مسلمان محقون الدم و محترم;4 ـ از مسلمان به مسلمان ديگر;5 ـ از كافر به كافر. و در صورتى كه عضو پيوندى از انسان مرده برداشت مى شود چه دهنده عضو به مرگ طبيعى از دنيا رفته و يا مبتلا به مرگ مغزى شده باشد در هر دو صورت شقوق ذيل متصور و قابل بحث است:1 ـ از مسلمان به مسلمان;2 ـ از كافر به مسلمان;3 ـ از مسلمان به كافر;4 ـ از كافر به كافر;5 ـ از مجهول الحال به مسلمان;6 ـ از مجهول الحال به كافر. اكنون پس از ذكر اجمالى تقسيمات متصور در پيوند عضو در فصل هاى بعدى به بررسى و تجزيه و تحليل فقهى هر يك از اقسام پيوند از انسان به انسان مى پردازيم.(1)ناصر مكارم شيرازى رساله توضيح المسائل ص156 مسئله 762; سيدمحسن حكيم منهاج الصالحين ص191 حاشيه سيدمحمد باقر صدر و امام خمينى تحرير الوسيله ج1 ص131 مسئله 14.(2)ر.ك: سيدمحسن حكيم همان.(3)محمدسعيد رمضان البوطى قضايا فقهية معاصره ص113 به نقل از: شربينى مغنى المحتاج ص391; المرغينانى الهدايه ج4 ص61 و جواهر الاكليل ج1 ص10 به بعد.(4)روزنامه جمهورى اسلامى 1375/9/29 ص5.(5)امام خمينى تحرير الوسيله ج 2 ص625 و همان رساله توضيح المسائل مسئله 2861.(6)مجله التوحيد شماره 46 ص47.` احكام پزشكان -- فقه و حقوق