دروس هیئت و دیگر رشته های ریاضی نسخه متنی

البيان گويد : قرأ ابوجعفر و ابن عامر و اهل الكوفة غير حفص حامية و الباقون حميئه بغير الف مهموزا .

و من قرأ حمئة فعلى فعلة و من قرأ حامية فهى فاعلة من حميت تحمى فهى حامية . و يجوز فى من قرأ حامية ان تكون فاعلة من الحماة فخفف الهمزة يقال : حمأت البئر اخرجت منها الحماة و أحمأتها القيب فيها الحمأة . وجدها تغرب فى عين حمئة معناه وجدها كانها تغرب فى عين حمئة و ان كانت تغرب وراءها لان الشمس لا تزايل الفلك و لا تدخل عين الماء و لانه قال وجد عندها قوما و لكن لما بلغ ذوالقرنين ذلك الموضع تراءى له كان الشمس تغرب فى عين كما ان من كان فى البحريراها كانها تغرب فى الماء و من كان فى البريراها كانها تغرب فى الارض الملساء . و العين الحمئة هى ذات الحماة و هى الطين الاسود المنتن و الحامية الحاره . و عن كعب قال اجدها فى التورية تغرب فى ماء وطين . در اسامى بحار كه بحر اسود گوييم گويا اسود بودن به همين سبب باشد كه گفته آمد . . . ابن سينا در قصه حى بن يقظان گويد :

ان باقصى المغرب بحرا كبيرا حامئا قد سمى فى الكتاب الالهى عينا حامئة و ان الشمس انما تغرب من تلقائها . و در ترجمه آن بقلم يكى از معاصران ابن سينا آمده است : بدورترين جاى از مغرب دريائى است بزرگ و گرم كه اندر نامه خداى او را چشمه گرم نام كرده است و آفتاب بنزديك وى فرو شود . ( ص 40 و 41 ابن سينا و تمثيل عرفانى ط ايران 1331 هش ) به بيان غرض مذكور كه لم نجعل لهم من دونها سترا برگرديم : وقتى مردى از اقصى بلاد ترك محمود بن سبكتكين را حكايت مى كرد كه بدان سوى درياها بجانب قطب قرص آفتاب مدتى همواره پيدا باشد چنان كه در آن اوقات شبى در ميان نيست محمود چنان كه عادت او در تعصب بود برآشفت و گفت : اين سخن ملحدين و قرمطيان است . ابونصر مشكان گفت اين مرد اظهار راى نمى كند مشاهدات خويش مى گويد و اين آيت برخواند : وجدها تطلع على قوم لم نجعل لهم من دونها سترا . محمود رو به ابى ريحان كرد و گفت : تو چه گويى ؟ ابوريحان بحد ايجاز و به حد اقناع در اين مبحث بيان كرد . و مسعود بن محمود را بعلم نجوم اقبالى بود روزى در اين مساله و سبب اختلاف مقادير شب و روز در زمين از ابوريحان بپرسيد و خواست تا با برهانى اين معنى بر وى روشن كند . ابوريحان گفت : تو امروز پادشاه خافقين و در حقيقت مستحق نام ملك ارضى و سزاوار است از مجارى اين مسائل و تصاريف احوال شب و روز و طول آن در عامر و غامر آگاه باشى و در جواب اين مسائل بنام مسعود كتابى كرد روشن و ساده خالى از اصطلاحات و مواضعات منجمين و چون سلطان شهيد در