دروس هیئت و دیگر رشته های ریاضی نسخه متنی

والى جزئية ينفصل الكلية اليها . و روشن تر از آن بعد از چند سطرى فرموده است : جعلوا الفلك الكلى لكل كوكب منفصلا الى اجسام كثيرة يقتضيها اختلاف حركات ذلك الكواكب . الخ . ( ص 165 چاپ شيخ رضا([ ره])) حركت بسيطه و مركبه در درس سوم تحرير شده است . حكيم سبزوارى در غرر الفرائد در بيان فلك كلى و جزئى فرمايد : ( ص 263 ط ناصرى ) والفلك الكلى تسعة و ذى أولها الاطلس ثانيها الذى حركة بطيئة تضاف له و بالسريعة اخصصن أوله تا اين كه گويد :

والفلك الكلى و الجزئى يعنى به المشمول و السعى مرادش از مشمول فلك جزئى از قبيل حامل و تدوير و مدير و خارج مركز و مائل است و از سعى فلك محيط شامل آنهاست كه از قبيل ممثل و جوزهر بوده باشد . چنانكه در شرح آن فرموده است : المشمول ناظر الى الجزئى والسعى ناظر الى الكلى يعنى لايراد بهما ما يمتنع فرض صدقه على كثيرين و مقابله . و به همين مفاد در بيان رب النوع و افراد ناسوتى آن فرمود : ( ص 196 ط ناصرى ) و ذلك الاصل و ذى فروع و ذلك الكلى اى وسيع و در شرح آن گويد : يعنى اذا سمعت منهم أن يقولوا رب النوع كلى فلا تفهم منه ما يستعمل فى المفاهيم بل المراد بالكلية السعة الوجودية و الاحاطة بالافراد الناسوتية كما يقولون الفلك الكلى و يريدون به المحيط . استقامت و اقامت و رجعت چيست ؟

مقدمه اى را كه در آغاز درس شصتم تقديم داشته ايم بخاطر بياوريد كه تدوير بجهت درست آمدن و استقامت و اقامت و رجعت يعنى متحير بودن خمسه متحيره است و لكن قمر با اين كه تدوير دارد در عداد متحيره نيست و او را استقامت و اقامت و رجعت نيست بدليلى كه گفته آيد . اما بيان استقامت و اقامت و رجعت هر يك از كواكب خمسه متحيره : در آغاز همين درس دانسته ايم كه حركات تداوير متحيره بتوالى است يعنى حركت اعلاى تدوير هر يك بتوالى است و در درس شصت نيز دانسته ايم كه حركات حوامل مطلقا بتوالى است و نيز در ابتداى اين درس ( 61 ) مقدار حركت هر يك از حوامل و تداوير گفته آمد با در نظر گرفتن امور مذكور دانسته مى شود كه هر گاه كوكب در اعلاى تدوير بود چون به مجموع حركت حامل و تدوير در حركت است حركت او بتوالى سريع نمايد و هر گاه به اسفل تدوير انتقال يابد چون حركت كوكب بخلاف توالى و حركت حامل به توالى است لاجرم كوكب بمقدار فضل حركت حامل به توالى بر حركت تدوير بخلاف توالى حركت كند و حركت كوكب بطيى ء نمايد . و هر گاه اين دو حركت باهم تكافؤ نمايند يعنى مقاومت نمايند و برابر باشند كوكب ايستاده بنظر آيد و آنرا مقيم گويند