دروس هیئت و دیگر رشته های ریاضی نسخه متنی

زيرا كه مركز تدوير زهره هميشه شمالى از منطقة البروج است و مركز تدوير عطارد هميشه جنوبى از آن به بيانى كه در دروس آينده گفته آيد لذا فرموده اند كه راس زهره عقده اى بود كه چون كوكب از او گذرد باوج متوجه شود و راس عطارد عقده اى بود كه چون از او گذرد بحضيض متوجه شود و ذنب هر يك مقابل راس او بود در برج هفتم بهمان درجه و دقيقه . و اين مطلب را توضيح بيشتر بايد .

تبصره ديگر

در انجام درس پيش و در آغاز همين درس ( 61 ) دانسته ايم كه حركت فلك جوزهر قمر بخلاف توالى و در هر شبانه روزى سه دقيقه و يازده ثانيه حركت اوست پس هر يك از راس و ذنب قمر را سير معكوس است كه مثلا از اول برج منتقل باخر برجى كه قبل از اوست شوند و هر دورى را در نوزده سال و هر برجى را در نوزده ماه و هر درجه را در نوزده روز قطع كنند و كسور را قدر معتنى به نبود . بعنوان تنوع در بحث حكمى از احكام نجومى را نقل مى كنيم : معنى استقامت و اقامت و رجعت كوكب را دانسته ايم مرحوم ملا حسين بن اسماعيل بسطامى را رساله اى و جيز و عزيز در معرفت تقويم رقومى بقلمى رسا و شيوا است كه هم اين رساله گرانقدر ناشناخته است و هم مؤلف فاضل و عالم آن . عبارت او اين كه :

فائده

بدان كه كوكب اگر مستقيم در سير بود خوشحال خواهد بود چه اين حركت موافق طبع اوست و منسوبات او نيز خوشحال خواهند بود و اگر راجع باشد بدحال و منسوبات وى نيز چنين چنان كه بتجربه رسيده كه هر وقت كه زحل راجع مى شود گندم و جو كم حاصل آيد و زارعين را حال بد گذرد . انتهى و چون استقامت و رجعت و منسوبات بدان دو را در احكام نجومى شانى شايان است اعظم زمان و اصغر زمان استقامت و رجعت هر يك از متحيره را در رسائل و جداول معرفت تقويم رقومى بعنوان ضابطه ضبط كرده اند بدين صورت : اعظم زمان استقامت زحل را هشتماه و چهار روز است .

و مشترى را نه ماه و چهارده روز . و مريخ را دو سال و پانزده روز . و زهره را يكسال و ششماه و چهار روز . و عطارد را سه ماه و چهار ده روز . و اصغر زمان استقامت زحل را هفت ماه و بيست و شش روز است و مشترى را نه ماه . و مريخ را يكسال و دو ماه و هفت روز . و زهره را يكسال و پنج ماه و بيست روز . و عطارد را سه ماه و سه روز . و اعظم زمان رجعت زحل را پنج ماه و مشترى را چهار ماه و نيم