دروس هیئت و دیگر رشته های ریاضی نسخه متنی

اصول قواعد نور گفتگو مى كند عمل مناظر مى نامند . اشعه نور در صورت عدم مانع در امتداد خط مستقيم حركت مى كند و در ميان مواد منتشر مى شود و هر گاه به مانعى برخورد كند كه نتواند از آن عبور نمايد يا آن كه از فضائى بفضاى ديگر سنگين تر و غليظتر و يا بالعكس از فضاى سنگين و غليظ بفضاى سبك و لطيف عبور نمايد در اين حالات نور امتداد خود را تغيير داده شعاع منكسر يا منعكس مى شود . مثلا اگر چوبى را ( ش 58 ) كه ا ب است موربا در آب فرو كنند سايه آن در آب در غير جهت امتداد چوب منكسر بنظر مى آيد و حال آن كه چوب كج نشده است . يعنى ا ب در جهت ب ح ديده مى شود و مى دانيم كه امتداد ب خط ب د است .

و يا اگر چيزى را در ظرفى بگذاريم كه مرئى ما نمى باشد بهمان حالت كه ظرف در حال خود است و شخص رائى هم بحال خود باشد ديگرى در ظرف آب بريزد تا حدى كه سطح آب بالا بيايد و مشاهد رائى شود در اين صورت همين شخص رائى آن چيزرا كه در ته ظرف است مى بيند و اين به سبب نفوذ نور در آب و انكسار نور است . و هم آن چيز كه در ته ظرف ديده مى شود و بزرگتر از حجم واقعى خود كه در هوا يعنى بيرون آب ديده مى شود مرئى مى گردد زيرا كه آب غليظ تر از هوا است و بسبب اين غلظت نور شكسته و پراكنده و پخش مى شود و آن چيز بزرگتر مى نمايد . شكل([ لب])خزينه دوم جامع بهادرى در همين مطالب است كه هر گاه مبصرى در ثخن آب باشد و بصر در هوا در اين صورت آن مبصر اعظم مرئى مى گردد از نفس خود بهمان بعد كه در هوا باشد الخ . ( ص 183 ) . اگر كسى هنگام غروب قرض خورشيد و ماه در كنار دريا بوده باشد قرص خورشيد يا ماه را با اين كه از افق فرو رفته اند تا چندى بالاى دريا مى بيند و گمان مى كند كه در واقع هنوز فوق افق اند . و نيز قرص خورشيد و ماه و ساير اختران هنگام طلوع و غروب بزرگ ديده مى شوند و هر چه از افق بالا مى آيند كوچكتر مشاهده مى گردند . و دليل اين امر همان اختلاف جرم هوا در غلظت و رقت است كه گفته ايم . و بهمين سبب انكسار نور جرم آفتاب و ماه مثلا گاهى كه بدر است در وقت طلوع و غروب مائل به بيضى اند زيرا يكطرف قرص آنها كه ملا صق بافق است در طبقه هواى غليظ تر واقع مى شود و نور بيشتر منكسر مى گردد و