دروس هیئت و دیگر رشته های ریاضی نسخه متنی

بگوش مردم رسيده است و چون در پى جستجو بر آمدند آن را يافتند و آن را نزد والى جوزجان بردند و در آن زمان محمود سبكتكين شاه خراسان بود دستور داد كه آن را يا پاره اى از آن را به نزد او آورند نقل آن بر اثر سنگينى دشوار مى نمود خواستند كه پاره اى از آن را به نزد او آورند نقل آن بر اثر سنگينى دشوار مى نمود خواستند كه پاره اى از آن را بشكنند آلات بدان كارگر نمى شد مگر بسختى و هر مته و گاز و آلت برنده در آن بكار مى رفت شكسته مى شد و لكن آخر كار چيزى از آن را بريدند و نزد وى بردند خواست كه از آن شمشيرى بسازند دست نيافت .

و حكايت شده است كه آن آهن يكپارچه از اجزاى خرد گرد مانند دانه هاى ارزن بهم چسبيده ملتئم بوده است . و اين مصاحب من فقيه ابوعبيد جوزجانى حكايت مى كند كه اينها همه را ديده است و حديث كرده است كه بسيارى از شمشيرهاى يمانى گرانقدر را از مانند چنين آهنى مى سازند كه شعرا در شعر چنان شمشيرها را بستودند . بارى بحث از فلك طبيعى و فلك هيوى در درس 26 و 57 گفته آمد . امروزه كه با اختراعات شگفت به كره ماه و برتر ازآن سفرها كرده اند ميدانيد كه از كره آتش خبرى نياورده اند . از فصل 17 تا آخر نمط دوم اشارات و شرح محققانه خواجه طوسى بر آن در طايفه اى از اصول مسائل عناصر و برخى از كائنات الجو بسيار مطلوبست .

و ما بتوفيق الهى در تدريس شرح اشارات خواجه مطالبى بحضور مبارك شما در حول اين مسائل تقديم داشته ايم . خواجه در شرح فصل 25 نمط مذكور در پديد آمدن شهاب يعنى نيازك از ارتفاع اجزاى سفليه ارضيه و اصابت آنها باثير يعنى كره نار بمبناى مسائل طبيعى قوم گويد : المتخلل اليابس المتصعد لاكتساب الحرارة اعنى الدخان المرتفع من الارض انما يعلو البخار لان اليابس اكثر حفظا لكيفية الفعلية و اشد افراطا فيها لذلك فأذا بلغ الجو الاقصى الحار بالفعل لبعده عن مجاورة الماء والارض و مخالطة ابخرتهما و قربه من الاثير اشتعل طرفه العالى اولا ثم ذهب الاشتعال فيه الى آخره فرئى الاشتعال ممتدا على سمت الدخان الى طرفه الاخر و هو المسمى بالشهاب فاذا استحالت الاجزاء الارضية نارا صرفة صارت غير مرئية لعدم الاستضائة فظن آنها طفئت فليس ذلك بطفوء . يعنى دود كه اجزاى خشك خرد خاكى آميخته با هوا است چون كسب حرارت كرده است از بخار كه اجزاى خرد آبى آميخته با هوا است بالا مى رود زيرا كه خشك از جهت امساك و اجتماع اجزايش بيشتر كيفيت فعليه اش را حفظ مى كند و سخت نگهدار آنست