دروس هیئت و دیگر رشته های ریاضی نسخه متنی

بهر برج كه منتهى شود ماه در آن برج خواهد بود . مثلا امروز پنجشنبه نهم ربيع الثانى سنه 1410 هق مطابق 18 آبان 1368 هش است .

در آبان ماه شمس در برج عقرب است كه آن ماه هشتم است و اين برج هشتم مطابق دستور فوق ماه در بروج دلو است 4 ] 5 : 23 ] 5 بعلاوه 18 ] 2 ضربدر 9 و يا4 ] 5 : 21 ] 5 بعلاوه 16 ] 2 ضربدر 8 و ديگرى براى تحصيل درج اين بيت را بدان الحاق كرده است :

وانچه مانده در آخر منزل ضرب كن در شش و درج ميدان و اين بيت بدينصورت نيز نقل شده است :

هر چه از پنج كمتر است بزن در شش و آنگهش درج ميدان مثلا در مثال بالا عدد يك كسر آمده است پس ماه در درجه ششم دلو است و اگر 2 باشد در 12 و 3 در 18 و 4 در 24 درجه آن . ابيات فوق بعبارات ديگر نيز نقل شده است كيف كان اين دستور ضابطه اى بتقريب و تخمين است و تحقيقى آن بايد از زيجات استخراج شود زيرا كه حركت قمر را سرعت و بطؤ است بتفصيلى كه در دروس آينده مى خوانيم . قطعه ديگر از خواجه نصير الدين طوسى در بيان بدست آوردن جاى ماه در بروج است كه به اغلب راست مى آيد و آن اين است :

بگذشته زماه ضرب كن اى دلبر در سيزده و سيزده را بر مه بر آنگه بحساب طرح كن سى سى را از منزل آفتاب تا برج قمر سيزده را برمه بر يعنى سيزده را نيز يكماه محسوب بدار مثلا در تاريخ ياد شده : 4 ] 30 : 134 ] 30 بعلاوه 104 ] 13 ضربدر 8 و يا 4 ] 30 : 147 ] 30 بعلاوه 117 ] 13 ضربدر 9 و اين دو بيت هم قريب بهمين مفاد است كه :

هر روز زماه سيزده تعيين كن پس بيست و ششى زجاى مه تخمين كن هر برجى راز موضع خورسى گير ميدان درجات مه مرا تحسين كن مثلا در تاريخ فوق : 4 ] 30 : 143 ] 26 بعلاوه 117 ] 13 ضربدر 9 و علت اختيار اعداد نامبرده در ابيات ياد شده در بعد دانسته مى شود . مانند بتقريب و تخمين بودن دستور ياد شده در تعيين برج قمر و درج آن اين بيت خواجه طوسى در بيان مقدار ساعات و دقائق طلوع بروج دوازده گانه است كه ناظر به آفاق معظم معموره است :

طلوع برج و ساعاتش مفصل گويم و مجمل