دروس هیئت و دیگر رشته های ریاضی نسخه متنی

حافظ شيرين سخن از منطقه تعبير بحمايل فرموده است و گفته است :

جوزا سحر نهاد حمايل برابرم يعنى غلام شاهم و سوگند مى خورم راقم در غزلى گفته است :

بربند بى تراخى در كار دل ميان را چندان كه خيره سازى از خويش توأمان را از درد بى امانم گرناله ام برآيد ترسم به لرزه آرد اركان كهكشان را و در قصيده اى گفته است :

بيا اى شب كه تا در سايه تو تماشائى نمايم آسمان را كه هر استاره اى دارد زبانى براى آنكه ميداند زبان را بديدم عين ثور و قلب عقرب كمربند ميان توأمان را بگفتم چشم و دل روشن كسى را كه اندر راه او بسته ميان را آن كه فرمودند بدان كوكب جوزاء ارتفاع گيرند و مقدار گذشته از شب را بدست آورند بدين وجه است كه يكى از اجزاى اسطرلاب شبكه روى آن بنام عنكبوت است و عنكبوت را شظايائى است كه هر شظيه بنام كوكبى مشهور است از آن جمله([ يد الجوزاء اليمنى])و([ رجل الجوزاء اليسرى])است و تفصيل و بيان بيشتر در شرح صور بيايد و نحوه ارتفاع گرفتن آنها با اسطرلاب و بدست آوردن مطالب بر آن بتوفيق حق جل و على در طول همين دروس در تعلم صنعت اسطرلاب خواهيم دانست . بدان كه در ترسيم و تعريف و تصوير صور كواكب در قديم و حديث كتابهاى بسيار نوشته اند .

در ميان كتب قدماء صور عبدالرحمن صوفى را اهميتى بسزا است . عبدالرحمن بن عمر بن سهل صوفى رازى در سال 291 هق متولد و در سال 376 هق در گذشت . كتاب([ صور الكواكب])را براى عضدالدوله ديلمى نوشت و مبناى آن براساس مجسطى بطليموس است ولى همه ستارگان را يكايك شخصا رصد كرد و اطوال و عروض و اقدار آنها را بدست آورد و در آن كتاب اعنى صور الكواكب ثبت نموده است . اين كتاب بضميمه ارجوزه فرزند وى در صور كواكب در حيدرآباد دكن بطبع رسيده است . ( ارجوزة في صور الكواكب لابى على الحسين بن ابى الحسين عبدالرحمن الصوفى ) . صور صوفى بتازى است خواجه محقق نصيرالدين طوسى آنرا بپارسى ترجمه كرده است و تاكنون دوباره بطبع رسيده است . مهارتخان عبدالله بن محمد خان در باب سيزدهم از مقالت سوم تسهيل زيج محمد شاهى گويد : پيش از بطليموس يكهزار و بيست و دو ستاره از ثوابت رصد گرفته اند بطليموس در مجسطى آورده و آن كواكب را در شش قدر مرتب كرده اكبر در قدر اول و اصغر در قدر ششم و هر قدرى را سه مرتبه نهاده اند . و بجهت تعريف