دروس هیئت و دیگر رشته های ریاضی نسخه متنی

قوسى از دائره عرض اقليم رؤيت كه بين سمت الرأس و دائره منطقة البروج است عرض اقليم رؤيت است . و چنانكه در عرض بلد گفته آمد كه قوسى از دائره نصف النهار ميان قطب ظاهر معدل النهار و دائره افق از جانب اقرب افتد آنرا نيز قوس عرض بلد نامند زيرا كه در مقدار مساوى عرض بلد است در اينجا نيز قوسى از دائره عرض اقليم رؤيت ميان قطب ظاهر منطقة البروج و دائره افق از جانب اقرب افتد آنرا نيز قوس عرض اقليم رؤيت نامند زيرا كه در مقدار مساوى عرض اقليم رؤيت است . و چنانكه دائره نصف النهار از دو قطب معدل و دو قطب افق مى گذرد آندو نيز از دو قطب او مى گذرند و آن دو نقطه مشرق و مغرب اعتدال بود كه محل تقاطع معدل با افق است در اينجا نيز چون دائره اقليم رؤيت بدو قطب افق و دو قطب منطقة البروج گذرد آن دو نيز از دو قطب اين گذرند و آن دو نقطه طالع و غارب بود كه محل تقاطع منطقة البروج با افق است . و بر اين قياس آنچه را كه در عرض بلد و دائره نصف النهار گفته ايم و يا در بعد گفته آيد .

بدين مناسبات جناب استاد علامه شعرانى قدس سره العزيز دائره عرض اقليم رؤيت را به دائره عرض منطقة البروجى تعبير مى فرمود . آنچه كه در پايان درس 26 در ترسيم معدل النهار و دائره نصف النهار و قطبين افق به مجاذات آنها بر سطح كره ارض گفته آمد در اينجا نيز بهمان بيان در ترسيم منطقة البروج و دائره وسط سماء رؤيت و قطبين افق جارى است چنانكه در كره مصنوعه سماوى اين امور را معمول مى دارند . تبصره : عرض اقليم رؤيت را([ عرض محكم])نيز مينامند و لكن شهرت با اولاست .

خلاصه تعريف دائره وسط سماء رؤيت و يا عرض اقليم رؤيت و تعريف قوس عرض اقليم رؤيت اين كه : دائره وسط سماء رؤيت عظيمه ايست كه بدو قطب فلك البروج و دو قطب افق گذرد و دو قطب آن دو نقطه طالع و غارب بود . و تنصيف كند هر يك از نصف ظاهر و نصف خفى از فلك البروج را . و قوسى كه از اين دائره ميان افق و قطب فلك البروج يا ميان فلك البروج و قطب افق از جانب اقرب افتد آنرا عرض اقليم رؤيت گويند . مثال : ( شكل 10 ) ا ب ح د ] دائره افق بر قطب ه . ا وح ] منطقة البروج بر قط ر . ب ه د ] وسط سماء رؤيت بر دو قطب ا و ح كه دو نقطه طالع و غارب اند .

پس ه و ] عرض اقليم رؤيت و و ب تمام آنست . و چون د ر ] مساوى ه و است هر يك از آن دو قوس عرض اقليم رؤيت است .

تبصره

قوس را به علامت كمان كوچك بر روى حروف ارائه مى دهند مثلا مى نويسند ه و و مى خوانند قوس ه و .

تبصره

يازده دائره عظيمه و برخى از صغيره و طايفه اى از قسى را تعريف كرده ايم و به برخى از مسائل هيوى متفرع بر آنها اشاراتى نموده ايم . اين دوائر عظام و صغار و قسى و تعريفات آنها بدان وجه كه گفته ايم بدون هيچ اختلافى اتفاقى همه دانشمندان فلكى از قديم و جديد است . و آنها را در علم فلك اهميت بسزا