دروس هیئت و دیگر رشته های ریاضی نسخه متنی

ابن فنارى در اوائل مصباح الأنس كه از كتب درسى دوره سوم عرفانى است در ايراد بحثى گويد : ([ فلما رأى المستبصرون من اهل الله ذلك و وجدوا علوم الناس ظنونا " و تخيلات لا اتفاق لهم فيها ما خلا اكثر المسائل الرياضية الهندسية[). . . . ( مصباح الانس - ط 1 - ص 8 ) بعضى از مطالب درس قبل را شرح و بيان بايد كه در درس بعد گفته آيد . اكنون اين درس را اختصاص مى دهيم به تقديم رساله اى كه در مسائلى مربوط به همين كتاب ([ دروس هيئت و ديگر رشته هاى رياضى[)نوشته ايم و آن را به اسم ([ كل في فلك يسبحون [)ناميده ايم و محتواى آن را در نه فلك كه نه فصل مراد است ترتيب و تنظيم داده ايم . و برخى از حقائق آن در دروس گذشته اين كتاب آمده است و لكن جمع و ترتيب آنها را در اين رساله مزيت خاص است كه موجب مزيد استبصار است تا چه قبول افتد و چه در نظر آيد .

بسم الله الرحمن الرحيم الحمد لله رب العالمين سبحان من تحيرت العقول في أفلاك ملكوته ( الامام على عليه السلام ) سپاس خداى سبحان را كه ما را به كتاب كريمش قرآن فرقان آشنا فرمود . درود بر همه فرستادگانش بويژه بر خاتم و دودمانش كه چنان سراج منير را بما عطا فرمود . و بعد اين رساله در بيان([ فلك رياضى و فلك مجسم[)و مسائل چند متفرع بر آن به قلم اين كمترين حسن حسن زاده آملى به رشته نوشته در آمده است . اميد است كه هوشمند گزين و دانش پژوه راستين را نيك بكار آيد و نگارنده را اثرى شايسته و بايسته به يادگار باشد . كريمه([ كل في فلك يسبحون [)را بر سر او نهاده ايم و آن را بدين نام خوانده ايم . و به نه فلك - اعنى به نه مدار كه نه فصل مراد است - اتساق و انتظام يافت . ذلك تقدير العزيز العليم .

فلك اول

قوله سبحانه([ : و هو الذى خلق الليل و النهار و الشمس و القمر كل في فلك يسبحون [). ( الانبياء 34 ) و قوله تعالى شأنه : ([ لا الشمس ينبغى لها أن تدرك القمر و لا الليل سابق النهار و كل في فلك يسبحون[). ( يس 41 ) بحث از فلك هم در طبيعيات و الهيات فلسفه به ميان آمده است و هم در كتب هيئت و هر يك را در اثبات آن نظرى خاص است كه گفته آيد . اما در طبيعيات فلسفه يكبار براى اثبات محدد الجهات بحث از فلك را پيش كشيده اند كه ماهيت و صورت آن چيست و يكبار براى اثبات محرك اجرام علومى كهستارگانند . سپس مسائلى متفرع بر اثبات افلاك در الهيات فلسفه ذكر كرده اند . اما در علم هيئت غرض و نظر اولى از افلاك فقط مدارات و دوائر است . پس از آن براى تسهيل در تفهيم انواع حركات كواكب افلاك مجسمه يعنى آسمانهاى جسمانى تصوير كرده اند . و در حقيقت بحث از افلاك مجسمه در كتب هيئت دخيل و استطرادى است نه اصيل و استقلالى . و به تعبيرى بحث از افلاك مجسمه در علم هيئت نظير بحث از الفاظ در علم منطق است .