دروس هیئت و دیگر رشته های ریاضی نسخه متنی

او ينقض اصغر الاصغرين من اعظمهما و ينصف الباقى فى الوجه الاخير فقط ليحصل فى الوجوه الثلاثه عرض البلد . او يزاد الميل الاعظم على اعظم الاصغرين و يؤخذ تمام الحاصل الى نصف الدور او على اصغر الاصغرين ليحصل فى الوجهين تمام عرض البلد . و ان كان اصغر الارتفاعات فى جانب فى هذا القسم مساويا الاصغرها فى جانب آخر فالبلد لا عرض له . وفى القسم الثانى يزاد الميل الاعظم على تمام اعظم الارتفاعات ان وجد او ينقض من تمام اصغر الارتفاعات او يجمع تماما هما و ينصف الحاصل فى الوجه الاخير ليحصل فى الوجوه الثلاثه عرض البلد او ينقض الميل الاعظم من اعظم الارتفاعات او يزاد على اصغرها ليحصل تمام عرض البلد . و فى القسم الثالث يزاد الميل الاعظم على تمام اصغر ارتفاعات المنقلب الظاهر فى جهة القطب الظاهر و يؤخذ تمام الحاصل الى نصف الدور او يزاد الميل الاعظم على تمام اعظم الارتفاعات ليحصل عرض البلد او ينقص الميل الاعظم من اعظم الارتفاعات او ينقص اصغر ارتفاعات المنقطب الظاهر عن اعظمها و ينصف الباقى فى الوجهين او عن الميل الاعظم ليبقى فى الوجوه الثلاثه تمام عرض البلد فان لم يبق شى ء فى الوجه الاول او لا يكون للمنقلب ارتفاع اصغر فى الوجهين الاخيرين فالعرض تسعون .

والوجه العام الذى بتاتى فى كل يوم و ان يزاد ميل درجه الشمس على غايه ارتفاعها ان كان الميل فى جهة القطب الخفى او كان غايه ارتفاع فى خلافها و الا فينقص منها و يؤخذ الفضل بين الحاصل و بين الرابع ليحصل عرض البلد . والوجه الذى لا يحتاج الى معرفه الميل هو ان يجمع اعظم ارتفاعات كوكب ابدى الظهور مع اصغرها و ينصف المجموع ليحصل عرض البلد ان لم يكن مداره مقاطعا لاول السموت و ان كان مقاطعا لها ينقص الاصغر من الاعظم و ينصف الباقى ليحصل تمام عرض البلد . و البرهان على هذه الوجوه يظهر بادنى تامل خصوصا اذا لوحظ ما قدمناه فى معرفة الميل الاعظم]). اما ترجمه آن بفارسى با مزيد توضيح اين كه : بدان كه آفاق بر سه قسم اند :

افقى ذوظلين و افقى ذوظل واحد و افقى ذوظل دائر است كه در پيش شناخته اى . طريق معرفت عرض بلد قسم اول اين است كه هر يك از ارتفاع اصغرين شمس يعنى اصغر ارتفاعات شمس در دو جانب سمت الراس هنگام موافات مركز جرم آن به دائره نصف النهار تحصيل شود و تمام اعظم اصغرين از ميل كلى كاسته شود يا ميل