دروس هیئت و دیگر رشته های ریاضی نسخه متنی

يا اين كه تمام اعظم ارتفاعات شمس با تمام اصغر ارتفاعات آن جمع گردد و حاصل در اين وجه اخير تنصيف شود تا در وجوه سه گانه ياد شده عرض بلد حاصل شود و سبب تنصيف حاصل جمع وجه اخير اين است كه تمام اصغر ارتفاعات شمس بقدر عرض بلد بعلاوه ميل كلى است و تمام اعظم ارتفاعات شمس بقدر عرض بلد منهاى ميل كلى است پس مجموع آن دو بقدر ضعف عرض بلد است لاجرم نصف مجموع عرض بلد خواهد بود و هو المطلوب . يا اين كه ميل اعظم از اعظم ارتفاعات شمس كم گردد يا بر اصغر ارتفاعات شمس افزوده شود تا در اين دو صورت تمام عرض بلد حاصل شود و چون تمام عرض از ربع دور كاسته شود باقى عرض بلد خواهد بود . پس معرفت عرض بلد در قسم دوم به پنج طريق گفته آمده است : ميل اعظم بر تمام الخ يا اين كه ميل اعظم از تمام الخ يا اين كه تمام اعظم الخ يا اين كه ميل اعظم از اعظم الخ يا بر اصغر الخ . بلكه به لحاظ تمام داشتن و نداشتن اعظم ارتفاعات شمس اين قسم نيز به شش طريق گفته آمده است .

و طريق معرفت عرض بلد در قسم سوم كه افق ذوظل دائر است اين كه : ميل اعظم بر تمام اصغر ارتفاعات منقلب ظاهر در جهت قطب ظاهر افزوده شود و تمام حاصل تا نصف دور اخذ گردد يا ميل اعظم بر تمام اعظم ارتفاعات شمس افزوده شود تا عرض بلد حاصل شود . يا ميل اعظم بر تمام اعظم ارتفاعات شمس كم گردد يا اصغر ارتفاعات منقلب ظاهر از اعظم ارتفاعات آن كم گردد و باقى در اين دو وجه تنصيف شود يا اصغر ارتفاعات منقلب ظاهر از ميل اعظم كم گردد تا در اين وجوه سه گانه تمام عرض بلد باقى ماند و چون اين باقى از ربع دور كم گردد حاصل عرض بلد بود پس اگر در وجه اول اين وجوه سه گانه چيزى باقى نماند يا در دو وجه اخير اين وجوه سه گانه منقلب را ارتفاع اصغر نباشد عرض افق نود درجه خواهد بود . پس معرفت عرض بلد در قسم سوم به هشت طريق گفته آمده است : 1 ميل اعظم بر تمام اصغر الخ تمام اصغر ارتفاعات منقلب ظاهر در جهت قطب ظاهر قوسى از دائره نصف النهار بين سمت الراس و منقلب ظاهر از جانب اقرب است