دروس هیئت و دیگر رشته های ریاضی نسخه متنی

مغرب تا جزائر خالدات ميدانستند كه اكنون مشهور به جزائر كانارى است و غربى آنها جزيره فرست ( جزيره فر است ) بطليموس و جميع طوائف و ملل نصف النهار جزيره فر را به اتفاق مبدا طول مى گرفتند]). و نيز در ترجمه يك فصل از آثار الباقيه بيرونى به قلم ملاعلى محمد اصفهانى والد ماجد ميرزا عبدالغفار مذكور صاحب قانون ناصرى و فاضل نحرير على قلى ميرزاى قاجار چنين آمده است كه([ : قدماء طول بلد را از جزائر خالدات كه جزائر السعادة و جزائر السعداء نيز گويند اعتبار كرده و آن شش جزيره است فرو رفته در آب در آخر عمارت بر جهت غربى و بيشتر از يونانيين و لويى سيزدهم از حكماى افرنج از جزيره كاناريا كه جزيره فر و جزيرة الحديد نامند اختيار كرده . و فر در لغت فرانسه بمعنى آهن است و او قريب بساحل بحر او قيانوس بجهت غربى است ميان او و جزائر خالدات ده درجه يا دوازده درجه فاصله است اين است كه علماى هيئت در تصانيف خويش اشعارى نموده كه بسا هست در كتب متقدمين دو طول براى بلدى ديده شود كه فاصله آنها ده درجه باشد بايد فطانت ناظر فهم آن كند كه هر يك از كدام مقام است]). ( ص 26 ط 1 ايران ) راقم گويد : بنابر تحقيق فوق كه كلمه فر به معنى آهن باشد تلفظ فر به فرو از مشتقات فراست زيرا كه در لغت فرانسه فروFe eyx ) ) و فرFe e ) ) به معنى آهن دار است كه از مشتقات فراند . و لكن تشديد واو و يا تبديل فرو به هيرو شايد از تصرفات لغات ديگر باشد .

تبصره

مراد از عرض جغرافيايى و طول جغرافيائى كه در كتب مربوطه به فن عنوان شده است همين عرض بلد است كه گفته ايم و همين طول بلد است كه گفته ايم . مثلا اگر گفته اند عرض جغرافيائى مدينه فاضله قم 39 34 شمالى است يعنى عرض بلد آن بدين قدر است و بر اين وزان است طول جغرافيايى يعنى طول بلد آن از مبدأ معلوم . اين بود مبدأ طول در نزد قدما كه از منتهاى عماره مى گرفتند خواه منتهاى عمارت شرقى و خواه غربى . اما فعلا هر صاحب رصد مرصد خود را مبدأ طول قرار مى دهد . و بهتعبير شريف يك فصل مترجم مذكور : اكنون مستعمل نزد اهل اروپا چنان است از دارالملك خويش اختيار كرده ارصاد را به آن طول اعتبار كنند و نقشه عالم را نيز بطول همان بلد فرض كرده صفايح را چنان رسم نمايند : اهالى فرانسه از پاريس گرفته